This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

atjhttp : //books . qooqle . com/

PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS

HTE

BIBLIOTHBCA DNIVBRSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, CECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOGTORUH SCMPTOnUMQUE ECGLESIASTICORUM

ODI

AB ^EVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA

FLORUERUNTJ

RECUSIO CHR0N0L061CA

OMNIUII QUjE EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLICiE TRADITIONIS PER DUODEC1M PRIORA

ECCLESLE SiECULA,

ICXTA EDITIONES ACCCRAT1SSIMAS, INTBR SB CCMQCE NONNCLLIS CODICIBCS MANUSCRIPTIS COLLATAS,

PERQCAM DILIGENTER CASTIGATA;

BISSERTATIONIRCS, COMMENTARHS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTEH ILLCSTRATA ;

OMftlBUS OPERIBOS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUiE TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTCR AB80LUTAS

DETECTIS, AUCTA; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, SINCULOS S1VE TOtfOS, SIVE AUCTORES ALICUJOS MOMBNTl

SUBSEQUENTIBUS, DONATA;

CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RlTE DISPOSITIS, NECNON ET TITUII8 SINGULARCM PAGINARUM MARC1NF.M

SUPEBIOREM DISTINGUENTIBCS SUBIECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;

OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRVPHIS, ALIQUA VERO AUCTOP.ITATE IN ORDINE AD TRADITIONI M

ECCLESIASTICAM POLLEXTIBCS, AMPLIFICATA",

DCOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA l ALTEilO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QCirQUD

CNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO

SGRlPTURiE SACRiE, ex quo lectori comperire sit obvium quinam patreb

ET 1N QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGCLOS SINGULORUM LlBRORUM

SCRIPTURiB TEXTCS COMMENTATI SINT.

Ef>STIO ACCCRATISSIMA, CjBTERISQCE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 61 PERPENDANTCR : CHARACTERUM N1TIDITAS

CIIARTA QUAL1TAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERCM RECUSORUM TUM VARIE1AS

TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSC CONSTANTER

SIMILIS, PRETll EXIGUITAS,PRjESERTIMQUE ISTA COLLECTIO,UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA,

SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE' HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM,

PRIMUM AUTEM 1N NOSTRA DIBLIOTHECA', EX OPERIBUS AD OMNES JETATER ,

LOCOS, UNGUAS FORMASQUE PERTINENTIBU6 , GOADCNATOROM.

SERIES SECUNDA,

NlKS, DOCTORE3 SCRIPTORESQ CGORIO MAGNO AD 1NNOCENTII

Stccuranfe 3.*^. 9Rigtte,

IN QUA PRODEUNT PATRBS, DOCTORES SCRIPTORESQUE EGCLESIA LATIftiB A GREGOUIO MAGNO AD lNNOCENTIlM III.

BIBLIOTHBCM QfcBlI UKITIRIA,

SIVB CCRSUUM COMPLETORUM 1N SINGUL08 SCIENTLK ECCLESIASTICJB RAMOS BDITORE.

PATR0L061A BINA EDITIONE TYPIS MANDATA EST, ALLA NEMPE LATINA, ALIA GRJ5CO-LATINA. —

▼RNBUNT MILLB FRANCIS DUCENTA VOLUMINA EDITIONIS LATINJS ; OCTINGENTIS BT

BfrLLB TRBCBNTA GR£CO-LATIN£. — MERE LATINA UNIVERSOS AUCTORES TUII OCCIDENTALES, TLM

ORIENTALES EQUIDBM AMPLECTITUR ; HI AUTEM, IN EA, SOLA VERSIONE LATINA DONANTUR.

PATROLOGIJ: TOMUS CXLV.

S. PETRI DAHIANi TOHUS SECUNDUS.

CS^Oxl

*

/ZJ6-J<(jgvvc& ZZ.

*,

A SJICULUM XI.

s. petrI damiani

yj A ' i /

S. R. E. CARDINALIS

fPISCOPI OSTIENSIS. OltOINIS S. BEHEOICTI . E C0MRE6ITI0IE FORTISIVELLMC.

OPERA OMNIA,

COLLECTA PRIMDM AC ARGUMENTIS ET NOTATIONIBUS ILLUSTRATA

STVDIO AC LABOBB

DOMNI CONSTANTINI CAJETANI

SYRACUSANI, ABBATJS SANCTf BARONTIS CONGREGATIONIS CASINENSIS.

ACCESSERB

S. PETRI DAMIANI OPUSCULA NONNULLA

HICENB EDITA.

TOMUS SECUNDUS.

YKHJT 7 FRANGIS GALLICIS.

4 *>

ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI Hf H03 TOMO CXLV COWTIWEWTUR.

SANCTUS PETRDS DAMIANUS SANCT.E ECCLESLE ROMAN.E CARDINALIS

Opercm toiius ssu pars III. Opuscula. \ Cot. 20

Alexandri III diploma de legalione S. PetriDamiani in Galhas. 857

De adventu S. Petri Damiani ad Cluniacensem ecclesiam. 85S

Acta synodi in Galliis celebrate a B. Petoo Damiano. 860

Hjmxms de gloria paradisi. * ^ f «61

Addilio ad tom. III Operum S. Petri Damiani.

De Gallica profectione S. Petri Damiani. 866

Eipositio Canonis missffi. 880

Testimonia Novi Testamenti ex operibus S. Petri Damiani excerpta. 893

OPERUM T0VU8 SEU P*RS IV.

Carmina sacra et preces. 917

CoJlectanea in Vetus Testamenlum ex operibus S. Petri Damiani. 985

++•*+

OPERUM SANCTI PETRI DAMIANI

IN EDITIONE CAJETANI

TOMUS TERTIUS

OPDSCULA VARIA COMPLECTENS.

CAJETANI EPISTOLA NUNCUPATORIA.

S. D. N. Padlo Vy pontiflci maximo, domnus ComiMTnros Cmktakcs, abbas Casinensis S. Barontis, aeinpiiernaro fclicitatem. ♦

Sacne Htterae et monumenu sanctorum , beatissime Pater, ejus pretii ae indolis esse solent, ul si diu in tenebris jacere, siieutioque invoivi , et oblivione deleri videantor, niiiilominus ob corum famam opiuio- tiemque sanctiiaiis, ac coelestis doctrinae pnestantiain, iucem in lenebris, linguam iu siieniio, memoriaui ir. oblivione sempiternam obtineant; in myslko hoc coelo Ecclesix tanquam soiem occuitari, nunquam tamen interire poiuenint. Etenim surnmi pontiflces, qui Cbristianum hunc orbem moderantur, Sjiiritn Dci acti el iropulsi, post noctem et occasum, solem ei suum oriri et splendere faciunt : co iamen gloriosius atque divinius, quo magts id per debile ac exiguum insirumentum operantur. Hoc sane mihi a te contigit, beatissime Pater, quem in haec sacra litterarum monumenta incumbere jussisti, ac perenni munificentiae tuae fonte excilas, ne quid de ejusmodi sludio prsetenrnttam, sed mearum iucubrationum labor appareat, et uberem iuam in me graliam, si non attiiigere, saliem sequi et odorari videalur. Cum ergo lianc curam et diiigentiam in B. Petri Damiani cardinalis, episcopi Osticnsis, opuscula, quse in caliginoso vctuslalis sinu laluerant, coliocassem, ut ea sparsa collegerim, turbata digesserim, quatuorqne in lomos diviscriin : post primum et secundum jam editos, tuoque magno, et singulari patrocinio tam benigne susceptos, ter* tius bic ac penoitimus eisdem quoque tenebris erumpens, quasi fratribus eam invidens gloriam, prodit in iucem ; et cum diem aspiciat , nihii majus existimat quam dies videre tuos, tecumque vivere et laetari. Tu igitur, beatissime Pater, iHum accipere et fovere ne desinas, eo roaxime quod filii tui parlus existat, illios nempe cardinaHs de sede apostoiica, et repub. Christiana optime meriti : quem adhuc viventem Alexan- der U ejusdem apostolicae sedis oculum, et firmamentum immobiie, jam tunc apostolico calculo sancttta- tein et doctrinam ipsius approbans, scriptis appellaviu Eo enim pietatis et religionis sttidio deflagrabal, ut eloquio, libris et exemplo, animis virtutes insercre, et vitia exstirpare, bonorum mentes augere, el im- proboruro infringere audaciam noverit. Quem non solum in privata, sed in hac eliain communi Ecclesia inmc exhoriando, nunc docendo, nunc modenuado ac protegendo, nunc operando supra vires nalurac profi- cere, vulgus aspiciens, unanimi consensu, uno ore beatum praedicavit.

BenedicUnaeeiiahi religiomsjuvabit auctoritas, qusedesuo hocalumno et doctore adeo gloriatur, ut numc? rosa sua antiqua novaque pignora quasi despiciens, unum Petrum Damiani suscipiat, eique quasi unico fliio blandiatur; quod eo potissimum anliquae suae famiiiae spiendore excitari, laborumque merita, qucs pro Ecclesia semper Romana suscepit, renovari vtdeat. Pclri etiam hujus sui nomine, sanclissimi Petri aposiolorum prineipis, qui eamdem Benedictinorum gentem per taro mulla saecula ad Ecclesiam turbulentis temportbos insiaurandam sua in sede constiiuit, nomen in memoriam reducens. Nam Petrus diaconus diserte commemoral (Tract. tnirac. £. Bened. ex Biblioth. Casinen. ap. me ms.) Petrum ipaum apottolo- rom principem, cum Ecclesiae suae navem impiorum turbinibus agitatam conspiceret, ad BenedictuRi taiw

miAift Clim Pn a*4»*>rrinriiim ineine vinHt^Am tf*AnlAnrli&JU». *»• f.acini mitAfam ftilu tAitom niM»aiiccA * « .V« An

II AD S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUM SEU PARTEM 111 42

Evcntus quidem rem ipsam confirmavil ; nam ab eo tempore, quo S. Benediclus, instituto choro, a&uronos iiuos in Urtys basilicas ecclesiasque alias introduxit usque ad raillesimum eentesimum quadragesimuni quartum annum, clero ipso lunc creanle ct eligenle ponlifices, continenter summum ponliGcatum gerere consueverant. Quod si postea serie interrupta nonnulli , ut SHvester II , Clemens quoque II et alii, non ex clero Romano ad supremam illam dignitatem assumpti fuerint , non est tamen dubium quin ipsi ejusdem Benediciini ordinis professores exstiterint. Praterea posteriores sexdecim, qui cenlum annos Dei Ecclesiam gubernarunf , centum fere quindecim prioribus superaddilos, hos et illos omnes vel in sanctorum numerum relalos veneramur , vel omnium 'virlutum genere eminentes suspicimus. Quid referam quot quantosque S. R. E. cardinales habuerit? cum nulli aut pauci fuerint qui ea lempestale ex Benedictinorum clauslris ad illam amplitudinem non ascenderint. Taceo innumerabilem hujus sancue propaginis per totum terrarum orbem muilitudincm. Non memoro quantum llalia, Anglia, Germania, Belgium, Vasconia , Bohemia, Un- garia, Suevia, Golhia, Polonia, Benedictinis tot eo missis apostolis : ac tandein India Occidenlalis Bartho- lomreo Buyll, Tarraconensi, Montisferrali monacho (quinquaginla pene annis anlequam B. Fr. Xavcrius a B. Ignalio illuc milterelur) primo ab Alexandro VI ad eum aposlolo delegato, debeant. Non refero quot pcr omncm aolalem sexumque martyres alque virgines, quod per omnem gradum confessores, quot per omnes Ecclcsias pastores, perque omnes academias insignes doclores adepta fuerit. ln Pelro tamen Da- miani haec omnia in suos olim divisa singulari Dei beueficio conjuncia et copulata jam videt; etquem in carne viventem tractare non polest, eumdem iu scriptis spirantem admirari non desinit.

Cum h% sint potissimre causae, beatissime Pater, quare tanti viri doclrinam hoc in libro conlentam non minori quam alios patrocinio pretioque suscipias, ultimam tamen adjiciam, quam etiam tibi gratam fore non dubiio. Etenim si a Benedictino capile ad membra transire ac descendere fas est, me ipsum novissi- mum iuvenio, non per me ipsum (sentio namque quam sira inutiiis et exiguus), sed per majores meos, quot eiiain aiiquod nomen decusque prb sede apostolica gessisse non negarim. Gentilium enim , mihi indigno Cgelanorum domus anliquissima, quae Roma, et Cajeta , cujus principalum ad quiogentosfere annos obti- nuit, Pisas demigrans, non oblita majorum suorum erga Romanos pontifices obscrvantiae, ibi eos sancte et iutrepide ab imperatorum illius temporis vi et multorum insolentia non semcl defensavil, eorumque aucto- rilatcm diu sartam tectamque eonservavit. Cujus et meritorum magnitudo ex eo eolligitur quod ab eo tem- pore hoec una Cajetana , tot tantisque sedis apostolic» aucta titulis et houoribus, caeleras fere Pisanae rcipub. familias antecelluit : ter enim, ut alia praelermiitam, cardinalitia diguitate perfulsit. Porro ex cadem multo anlea Romam sibi patriam incolenle nonmrilos summum pontificaiura oblinuisse, et diversis temporibus complures ad cardinalatum pervenisse, atque etiam tam Romanae reipub. quam Campanise et Patrimonii praefeclura donatos esse conslat. In quibus Cajetae duces ac Fundorum, comitesque Ciecanen- sium, atque-Signiae, necnon et Vicani principes, ipsius gentis soboles, complurium civitatum et oppidorum perpetuo jure fruebanlur : idque potissimum Leonardo Aretino, viro gravissinio, cum vetustis Aunalibus, quod pro Romanis pontificibus quamplurimos labores subierint, alteslanlibus.

Verum jam nil amplius tuis antecessoribus collala obsequia commemorans, propilius tuas ad res acce- dain, quo tuam in me graliam nunquam minuendam, imo magis augendam fore coufido. Novcris, beatissime Paler, Ursinorum familiam genere et rebus geslis nobiiissimam, pro luenda pontificum libertate suam cum meae gentis ope el virtutc strenuam, ut pro sancta sede communcm periculi et laboris gloriam compara- rent, iidem et robur conjunxisse : alque ut hanc pietatis ac virtulis concordiam natura viribusconfirma- rent, mutuis matrimonii nexibus saepenumero colligasse. Hinc vero hae duae piantae sibi invicem insitae et conneiac, Cajetanae simui et Ursinae gentis splendorem nomenque edere incoeperunl, inter quac (ut nunc de posleris Cajetanis laceam) Joannes iJle exstilit , Urbis senator amptissimus, etsi patre Ursino nalus, a matre lamcn Perna Cajelac ducum, et Gelasii II gentili, Cajetanus appellari voluit, quem etiam sequitur ioannes altcr Cajelanus, magni Matlhaei Ursini Romanorum senaloris, et Pernae genlis ejusdem Cajetanae filius, qui diviria (juadam morum indole Nicolaus 111 in pontificalu subiimis emicuit. Deuique, ut plura quae gcueris hujus suppctunl, cxempla praeteream, Neapoleoni Cajetano ejusdem magni Matlhaei filio, qnotquot liodie supersunt ex Ursinis principes, originem suam referre debent.

Quamobrem, sanclissirae Pater, cum ex Benedictina religione , et meis majoribus totum me aposiolicae scdis agnovcriin, eumdem me tibi eliam singulari beneficentia tam arcte devinxisti, ut pro nominis tui

15

PROLEGOMENA.

."»'

f»

CAJETANI PRiEFATIO.

Curn duo potissimom slnt, studiose bcctor, quae A In primis sanclissimi viri patria Ravenna sua in

sacri doctoris scripta extollere ac illustrare pos- suni : alterum vitse innocentia et integritas, alterum doctrinae ortbodoxae futes et anctoritas; non dubito quin in Petro Damiani, cardinali sanctissimo et dociissimo, ulrumque rcperias. Si vitam illius, quam in terris egil, aspicias, coelestem prorsus el angdicam dixeris, dignamque ideo qua Ecclesia» hxc militans ad sui temporis evertenda vitia, er- rores debeilandos, virtutes exstruendas, mores in- staurandos frneretur. Etenim omnes qui ipsum elo- quio, opere et exemplo miranda dicere et patrare ▼iderant, qui ejus admirabilem erga Deuro ac ho- mines pietalem, incredibilem sapientiam , cum po- tentia submissionem, curo opibus ac divitiis abdi-

civitate universaque dicecesi illum inviolabili feslo duplicique officio concelebrat.

Deinde Favenlia, ubi obiit et sacrum sui corporis spolium dereliquit, ex eo jam tempore quo singa- lari hujus sancti patrocinio Callorum obsidione libc- rata fuit, ipsum eumdem (quem suis unum ex qua- tuor protecloribus mullo antea susceperat) anniver- sario cum tribus aViis festo inviolabili cclebrarc de- crevit : atque eadem celebritate el officio vcncralur, die nempe 22 Februarii ; qui lamen, quod feslo S. Petri Antiochenae calbedrae occupatur, semper iu sequinlem transferlur. Quo die cum cbiro Teligio- sorumque ordinibus et magistratuum comiiaiii ab Ecclesia Majori usque ad aedem S. Mariae de Ange-

cationem, cum fomite carnisque illecebra purilatem B *"» u*" deposilum est corpus, solemniterproceditur.

conjunclam agnoverunt, beatum uno ore praedi- caxttes, alque quemdam fere angelum credentes, ex quanam suprema hierarchia spirilus iste in terras dcscenderit, dijudicare non poterant. Si vtilgl com- muni epjnione et prxconio nescio qnid veritatis ac Mnnkiis continetur, quid glorioshis et divinius quam imiiis vices Dei gerentis in terris lestimonio com- meodari? Alexander namque secnndus Damianum viventem, suum oculum et immobile sedis Aposlo- Iteae fimiamentom per tineras^ppeHarit. Vere qni- dem oculus, vere Ecclesiae firmamentum ille dicilnr, in qoo vcluti in firmamento justitiae immortale Iti- men, «t fixa omnium virtutum sidera relucebant, qna? purpura iilom magis pretiosum, Deoque et ho-

Praeterea singulis fere annis, quibus ordo ofllcii redtandi excluditur, in eo per baec verba reponitur : Vicesima tertia die Februarii, Petri Damiani epi- uopi et confessoris Ravenn. dupl. fuit heri. Quo etiam ordine cum sanctis episcopis confessoribus aliisque coeiitibus ab antiquis temporibus in Litania positus iuvocatus est. Alque et in velusiissimis eo- ruindem, Ravennatis praectpue ac Faventinae Eccle- siarvm tabulis, motnumentisque Damiani nomen inter sanctos perpeluo connumeratum fuisse, com- pertum etiam habeo,

Hujus quoque nostri beatissimi doctnris sanctila- tem commendat tumulus ante lrecentos fcre annos candido ex marmore, loco post majus altare edito

minlbus spectabilem exhlbebant. Lucernam hanc C et sublimi construclus, hujusmodi inler alia verbis

lucidam et ardcnlero, quae in Benedictinae religionis modio latitare et abscondi conlcnta erat, Dous Opl. Max. ab excelso gloriae su«e solio respiciens, in Ec- clesiae suae candelabro, loco edito et eminenti col- locavit ; unde conspicua miraculorum et sanctitalis luce ciaresceret, atqne ila scdi apostolicae subsi- dium, purpuratis exemplum, paslOribus regulam, tandem viam coeteris salutarem minislraret. Hic Petrus Damiani exstitit, Leclor humanissime, quem si viventem populum ejus cosleslis doctrinae pabulo recreatns, miraculis slupefactus, vitaeque exemplo confirmatus, sanclum et beaturo praedicavit, et sum- nsus pontifex tali eumdem, ut vidisti, encomio illu- stravit, nihil est qnod de ejusdem post obitum san

in marmore incisis : A. D. MCCCLIII, die xm Aprilis trahslalum fuit corpus S. Petri Damiani in Sancta scriptura doctor. et Ostiensis episcopi9 ac apost. sed. legati. Ibidem oliam : Obtit confcssor Christi Petrus Damiani, Osliensis episcopus9 el Car» aHnalit sanctissimusf vut Kal. Martii. Qnem tiimu- lum, quamvis anliquissimum, plus ille populus viva ac recenti religione colit, osculatur et ampleciiiur, suisque in rebus praesens experitur auxilium. Undo non immerilo votivls tabeliis Jonariisque appcnsis, ac accensis lumfnibus nobililant. Necnon ct in sancti hujus viri celebritate, ejus effigies, quac iu- roulo inhaeret, paslorali induilur ornamenlo popu- lique frequcnlia visilatur. Ilccc omnia aulhenlicis

ctitate dubites, aique eliam quo paclo el tempore D praefatae utriosqwe ecclesiae ac civitatis lesiiumniis Petrus Damiani in sanctorum numerum ascriptus ad me transmissis conflrmantur

{5 AD S. PETRI DAMIANI OPP.

roet, ipsimet monacbi, qui rem totam cunosiusA inspexerunt, affirmant, eumdem Dei virum parva esse corporis statura : unumque ab eo tunc illi ab- straxere bracbium , ut hoc, cura fcliis sanctorum reliquiis ad festorum solemnia allari majori, quem- admodum in hanc usque diem consuete serValur, exponerent.

Ultimo accedit velerum ac recenliorum auctori- (as, qui Pelrum hunc nostrum sanctitalis et doctri- nsc laude conspicuum appeliare non dubitant, qui et quolies illius sententiam suis inserere scriptis et coucionibus volunt, eumdem eo sancti titulo prae- muniunt. Quae omnia si minus sufficere videantur , eadem dubitationis ralio multis in sanclis insurgeret, quos tamen vel privatat, vel communis Ecclesiae consensus celebrat; cum nihil aliud quam vetus B consuetudo el traditio pro eorum fide ac testiinonio militct.

Quoad vero sancli viri doclrinam allinet, hoc animo Lector inflgat, atque eam parem pondere et pretio velerum Palrum monumenlis esse non igno- ret. Hac enim ortbodoxa fides roboratur, religio catholica ilhnUratur, pielas accenditur, huinanus error et impietasevanescit, atque in ccelum via mu- nilur et ostenditur. Praterea unice et singulariter commendandus est noster hic doctor, quod inaffe- ctato el simplici stylo copiosa et varia imexere do-

TOMUM SEU PARTEM IIL 16

cumenta noverit, ex quibus tanquam ex fontibus diversi scieutiae professores utilia ac necessaria haurire poterunt. Quapropter non parum induslria* et laboris tnsumpsiraus hasce margaritas suo sin- guhs loco disponere, quas sanctus doctor, prout tempus, locus ratioque postulabat, effundere consue- verat. Gum ergo primum opusculorum tomum qua.i politica continentem pohlicis ; secuodtim ubi sacrac loca paginae exponuntur , concionaloribus dedisse- mus : hunc tertium, qui quasi contentiosam theo- I6giam curo h&reticis ac schismaticis agitatam com- plectitur, theologis scholasticis assignamus. Ne vero qui eruditionis sludio deleclantur , sna voluptate defraudare videamur, quarlum et ullimum, qui di- versi generis carmina et sacras preces continet , Yiris ipsis erndilis asservabimus. Non tamen singuii exacte rem hinc suam eruere posse existiment, quia vir sanctus non ex professo, ut dixlmus, argumenta haec varia pertractavit, nec tanti viri mens unquam fuit suam velle doctrinam hominum applausui , sed communi polius saluti , Deique gloriae potissimum commendare. Quamobrem nostrum inserviendi om- nibus animum, quoeso , gratus ac loelus accipias, et viri sanctissimi doctrinam, quam his ejus in scriptis exhibemus, tolis viribus assequj, el in ea vitam imitari ne desinas. Yale.

COROLLARIA QUiEDAM

m VITiE LAUDE AC SANCTITATE B. PETRI DAMIAM.

I.

Leo IX papa in diplomateei adhuc vivenli concetso.

Lco episcopus, servus servorum Dei.

Apostolicac sedis competit auctorilati et legaliter ordinata staluere , et Deo semel oblata , ut incon- vulsa serventur , in posterum providere : nc quod priorum devota Deo pietas inchoat, sequentium pra- vitas sacrilega , quod absil, temeritale subverlai. Quapropler Eremum quae dicitur Ocri , in Saxeno videlicel lerritorio conslitulam, tibi, Petre Daroiane prior ejusdem Eremi, luisque successoribus adju- dicamus : et ipsam Eremum in suo statu persi- stere, et in perpetuum valere decernimus. Nec liceal ulli morlalium, non pravae, non roagnae (tersonac ipsam quandoque Eremum ad saeculi jura redigere^ vel alicui prorsus monastcrio subjugare. Enim vero pradictum locum per semetipsuin quidem Aeri mo-

C sunt, vel deinceps acquisitura est, absque injusla cujuscuraque molestia, quiete ettranquille delineat. Nec ulli hominum liceat in ipsam Eremum pcr ho- stilem impeturn violenter irrumpere, et servosDei, qni iilic habitaverint, vel expellere, vel depraedatio- nibus infeslare; salvo tamen jure fidelium laico- rum, qui ejusdem Eremi patroni sunt, el eam pro ani- marum suarum remedio condiderunl. Si quis aulero hujus nostri apostolici decreti temeralor exsliteril , nisi resipiscat atque in omnibus apertus Dei iuimiciis cmendare contemnat, analhematis se vinculis obli- gandum iudubilanter agnoscat.

II.

Alexander 11 in liUerie ad Galliarum prmule* apo- ttolicis, de D. Petro Damiani legaiionem iisdem in n partibut obrunte, sic magnifice loquitur.

Alexander episcopus, servus servorum Dei. Ger-

M

PROLEGOMENA.

U

dardi , quod sirooniace iovasit , ccenobio penitus A fratribus nostria laudanlibus et libenter censentien-

efirainaretis. Quod si causa cupidjtatis, autamore, vel timore alicujus potentis personae, eiplere renui- stis, haec omnia Dei ouinipotentis timori pncposui- stis, et nulliiro disperais nionachis solatium regre- diendi praebuistis : quapropter ejusdem Rainaftdi maiitia magis muliiplicatur et crescit. Ha?.c vero idcirco raandare curavimus, quia ex iisdem dfcpersis monacbis qnidam ad nos venerunt, flentes ct eju- lanles ; aiii litieras direxerunt laroentabtles , jusli- tiam sancli Petri , nostramque consolationem pro tali injustitia requirentes. Unde supradicti Potri t vestramque nostra auctoritale corroboramus sentcn- tiam ; eumdemque Rainaldum et consenlaneos ejus anathematizamus ; ipsumque coenobium, quandiu in

tibus, promittimus tibi, venerabilis frater Petre, ego fraler Desideriua cum tota congreg atione bujus aancti casnobii» memoriam obilus tui annnaliter tioa habituros : posteros quoque noslros hoc idera ob- serva/e fldeiitcr cupientes, sicut consuetudinaliter prsedecessorura nostrorum abbatum, qui noviter de hac loce mtgravernnt, officiosissime celebramus. Satisquippe dignucn et honestum nobis videtur, qui-- bus tantam dUectionem impendis, lantam benevo- Ientiam ostendis, aliquid cmolumenti rependamus, ut qnos ita incoeperis amare semper dum vixeris, amor tuus crescat in nobis, dum aliquid devolionls et amoris praeter aoiitum a nobia te speras consecu- turum. Si quis autem hujus noslrae pollicitationia

eo manseril, imerditiraus, et ul idera faciatis, vobis B violator exstiterit , ve! nobiscom viventium , aut

wandamus.

m.

Alexixder episcopus, servus servorum Del, cha- rissimo fratri Gervasio Remensi archiepiscopo sa- iutem el apostolicam benedictionem.

Debitas fraternitati tuae grates rependimus, quod in ejeclione Hy, a nobis damnatf, quod Gamotensem Ecclesiam sinioniace invaserat, promptum (e solli- cilumque ostendislt : quodque ut alter dignus ct idoneua eidem Ecclesiae canonice substitueretur , charissimo filio nostro Philippo Francorum regi consilium dedisti. Gui nimirum suisque optimatibus, ut dignas super hoc grates rependas , prudentiam tuam invitamus. Noverit eliam fraternitas tua nos confratrem nostrum Senonensem archiepiscopum admonuisse, quatenus Aurelianensis Ecclesia? inva- sorem nostra apostolica anctoritate exeommunicet* Claret enim ipsum simoniace episcopatum obtinere , etad obtegendam reatus sui improbitatem , perju- riuro in Cabiilonensi syoodo incurrisse, suaqne frau- dulentia confratrem nostrum Pelrum Ostiensem epi- scopum, a quo eadem synodus celebrata est, dece- pisse. Super haec etiam ad augmentum criminum suorum litteras apostolatus noslri , quibus ad hoec examinanda vocabatur, omnino refutavit. Quapro- pter charilatem luam aposloiica auctoritate admo- nemus, ut praefato Senonensi archiepiscopo ia dam- natione Aurelianensis invasoris, contempto timore et gratia omnium, te socium et adjuiorem adhibeas.

IV. De$iderius abbas Montis Casini, S. Q. R. E. card., postea vero Viclor III papa, in epistola ad eum missa.

Domno Petro Damuni, venerabili episcopo, De- sukmcs abbas, Dei gratiam ei salutem.

Quoniam satis clare innoluit quod hoc monaste- rium $. Benedicti, cui pracesse videor, pius omni- bus aliis circumquaque fundatis, diligas (cunctis

soecedentium , anto tribunal Gbristi reus Judicfl precsentetur (I).

Ego, qui supra Desiderius abbas, subscripsT.

Ego Fraier Rainerias subscripsi.

V.

Petri Damiani tumuli, qui, et kodie aecensts pie fa- minibus illustratur, et populi frequentia, qui prm- sertim ad capitis sanandas illius contactu cegrtiu- dines co concurrit, vi$ilatur9 inscriptio in marmore excieo. Hujui tamen litteras nunc ibidem ob usum eandeiarum abolitas,antea vero integras, Hieromj- miM Hubeus, vir doctissimus miltique amicissimus, miseral.

A. D. MCC(lTV\ die xiij. April. translatum fuit cor-

pus S. Petri Dam. Raven. in sancta Scriptura

, Docc. et Ostien. Episcopi, ac Apost. Sed. Legati,

1 Ovd. S. Denedicti in Eremo S. Crucis Fontis Avel-

lana;, io praesentem Arcam a Rev. P. D. Maitbseo

deCaliiohicAbb.

Sub eadem area. Quinque denis mille tercentis, et quatluor annis, Tertius Apriiis cum decimo fluxerat ortus, Transtulit le clerus doctum in pagina sacra Ostiensis praesul, quem dotat cardinalatus. 0 Petre Damiane, te Crux in ordine Fonlis Avellaoae beat, ut legatus quoque tandem Sedis apostolica?, petra nunc clauderis ista. Institit abbas Matthseus de Gallio natus.

VI. Inscriptxo voliva, quam ecctesia Faventioe eathedralis pi in una suis ex columnis adhuc retinet et conservat 9 ab eo tempore quo Detts sanctorum Savini episc. et mart.y jEmiliani episc. et conf.9 Terentii diac. ac Petri Dam. meritistcivitatem tllam Gallorum obsi- dioneliberavil; eadem civitas ex grati animi argu- mento, votlque ofjicio Petrum Dam. quem una eum eisdem sanctis muito antea patromim su*eeper*U^ annivetsario omnes (eslo inmolabili celebrarecontti- tuit.

lmminente civitati ex GaUis periculo csedis, cailn et flammae, vovil universus populo Faveniinus agere non miuus solemniier diebus festis sanctorum Sa-

t\) Juxla sanctam banc Desiderii abb. ejusque Hartii obiit veneranda memoriai domnus Peitua9

«3 S. PETM DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCIXA VARIA. M

dicta, quae est in lota Trinitate commoiriter nomi- A tcrnus, fjusdem immensitatis et polenliae, ejusdem

nata : alioquin cum jure dicatur, Pater Deus, Filius Deus9 Spiritus san#tus Deus, singulus horum imper- Tectus esset Deus : si plenior Deus in tribus, quam vn una videretur esse persooa. Sed absit hoc a pie- tate fidelium, qui simplici natnrae divinitatis majus, ▼el minus aliquid non ascribunt.

Cum ilaqne tantus solus sit Paler, vet solus Fi- lius, vel sotos Spiritus sanclus quanlus est simirl Pater, et Fitius, et Spiritus sanctus, nuNe modo irt- plex dicendus est Deus, quia cum minui nequeat, non est etiam, quo semper eajtem illasumma? Trinitatis perfecti» crescat. Plenus igitar, atque perfectus Deus, sive Pater singillatim dicatur, sive Filius, sive Spiritns sanctus et ptenus, atqoe perfeetos Deus est

voluntatis inseparabiiisque nalurae. Quta nequaquam iilis in aliquo minor est , a quibus ipse proeedit : sed cum itlis simul ut revera Deus omnipolens co- iitur, cum Ulis aequaliter adoratur. Totus enim manet in Patre , totus in Filio ; totus procedit a Pairc , totus procedit a Ftlio. In quibus sic manet , ut semper ab ulroque procedat ; sic procedit, ut in eis inseparabiliter manet. Ctim quibus scilicet natu- ralem , et eoessentialem habet et uniiatis plenitu- dinem, et plenitudinis unitatem. Et haec suroma ilTa charitas est , qna genitus a gignente diligitur suum- que diiigit genitorem. Ideoque non amplius quam tria sunt, et essentialiter indivisa , et tripartita proprielate distincta. Unus diligens eum , qni de

aimul Pater, et Filins, et Spiritus sanctus : ideoque B illo est ; et unus diligens eum , a quo est ; et ipsa trinus Deus, non triplex esse dicendus est,

Praeterea non est in hae sancta Trmttate gradus temporis, non dtscretio magnitudinis, non variclas dignitatis. Nihil enim illic est 5 antiqukis tempore, tiil quod quantitate differat, nit quod hanore prre- cellal : sed tota illa diviniutis essentia ita simplicis est oaturae, nt exceptis voeabulis quae proprteiatem indicant personarum, quidquid de una persona po- test essenlialiter dici de tribus etiam valeat indif- ferenter intelligi. Notandum sane, quod homo non ad uuius persons, sed ad totius Trinitatis sitcrea- tus imaginem. Unde non legitur : Faciaui ad ima- gincm meam, sed : « Factamus, inquit, hominent ad imaginem nostram (Gen. i). >

CAPUT H. {

Hwresi* Arii et Sabeltii confutatur.

Ptrro, sicut confundentes Arium, unam eam- demque totins Trinitatis esse subslantiam conftte- mur ; ila nibilominus et impietatera Sabcllii de- clinanies , tres personas inconfusas et signanter expressas, sub sua cojnsque proprietate distingui- mus. Non enim , ut baeretica commcntatur impie- tas, ipse Deus Pater, quando vult, Paler est; qnaiMto vull, FiUus est; quando vull, Spiritus aouctiis est : sed unaquaeque persona , sic quadam ab aliis proprietate distinguitur , ut Pater scmper ait Paler, et nunquam Filius, vel Spiritus sanctus; Filiua autetn semper sitFiliHs, et nunquam sit

dileelio, de qua dicitur : c Quia Deus charilas <st {U Joan. iv ). > El hsec est summa, ineffabilis et incomprehensibilis Trinitas, non dicam unius Dei, sed unus Deus. Nec tinus vertitur, vel mulatur iu alterum ; sed quod est , sine qualibet mutatione , 8 jugtter permanel iUibalum. Ait enim propheta : c Egredietur de ore meo justitiae verbum , et nott revertctur ( I$aL xt.v ). > Quid est c non reverte- tur ? i Ne Sabelliantts dicat quia ipse cst Pater, qui et Filius est : rel Patripassianus , quando , inquit „ vult , Pater est , et quando vult, Filius est. Egres- sum igitur verbum non reverlitur, quia Pater sem- per Pater est , et Fitius semper Filius esl.

CAPUT III. 1 De sacramento Dominica: Incarnaiioni*.

Credimus etiam, quia Dei Filius, quem cx propri» substantia Deus Pater ante sscula genuit , veruin na- turae nostras hominem induit, ac de maternis viscerU bus intemerata virginitate processit. Nam qui de Deo Deus,deomnipotente erat omnipotens; non posterior tempore, non infcrior majestale , non certe dissimilis gloria, non divisus essentia ; idem sempiterni Genito- ris unigenitus sempiternus, natus est de Spiritu san- cto et virgine Maria. Quia sic assumpsit hominem ,. ut non permutaret in aiiquo deitatem : veram scilicet carnetn , et veram sibimet animam substantialiter counivit, ut secundum ipsam humanitatem mortem moriendo destrueret, et diaboium, qui mortis habe •

Pater, vcl Spiritus sanetus ; Spiritus sanctus vero n bal imperium , stiperaret. Non cnim sic intelligenda

%..«_»_».._.-... _.•* ■»___. i ■.._,._ . . «... "__._.» :ii-. __«_,.___. :~ _.: i •„ ,_______•-__. i.*ie__ -_. _-__..

nunquam sit Paler, vel Filius, sed semper Spiritus sanctns. Quamobrem uon attendenda est nuda dunlaxat diversitas nominum, sed subtiliter di- stinguenda proprieias personarum.

Pater iiaque boc habet proprium , quod ex omni- bus quaectunque 6tint , solus est , qui ab alio non e*l : ac per hoc sohis agnoscitur in patemitalis

£_MU* TterSAn** nnn c_r_lne _c__ct in _>!___: lAiia Aa_>i_n.:<-

est illa generaiio singulariter admirabilis, et mira- biliter singularis, ut per novitatem creationis pro- prietas ablata sit generis. Yirgineo scilicet utero Spirilus sanctus fccunditatem contulit, veritas tn- men corporis ex maternae natura conditione pro- cessit, quam mox ralionalis vii* spiritus animavit. Condemnanius enim ApoHinarem, qoi non hominis

n__»nl_»m o_p.l fcnt_nm cinA r<_Jinn« anlmim aitajt_B.ft.acA

r>

OPUSC. I. — DE FU)E CATHOLICA.

i»

ei animalfa bruU, sed raitonem non babent, qu* A « ln toie calor, el splendor in uno radio sunt, sod

mentis est propria.

Sed si detestandi svnt Manicbsei, qni eum verum corpus babuisse, quod infimum est in hominem, denegant : quanto magis isii condemnandi suni, qui scilicet hoc eum, quod optimum est in homine, non babnisse confirmant? Absit igitur, ut credamus, quod confimit teiaeraria caecilas, et superba loqua- eitas. Absit, inquam, Dei Filius minus aliquid «!c bnmana su9cepisse natura, et vci in carne, vel in auima, vel in sensu assumptum liotnincm nobis fuisse dissimilem ; quem absque sola peccali ma- cula, qnae naturalis non est hls, propter qttos as- sumptus est, confiteamur omnino fuissc conforoiem. Nam idcirco Dei medialor, et hominum dicitur:

calor exsiccal, splendor illuminat; ct cum aliud calor agit, aliud spiendor, et tamen ab invicem ne- qucunt separari. Sic et Filius snscepit carnem, ei non deseruit Pairem. In Ciihara quoque cmn ars, manus cl cborda cooperari non dubilenlur, unus tamcn sonus audilur. Ita Pater, cl Filius, et Spi- vitus sanctus, siroul Chrisli cooperati suni hu- maniiatem, sed solus Fiiius suscepii bumani- 4aiem. >

Qnod si ei hoc forte movel, quomodo verum Chrisii corpus fuit, quod salva \irginitate, ex ma- ternis visceribus egrcdi poiuit. Quod in prpmpiu esi, oculis adhibe, et ex miniinis immensa pcr- pende. Solis radius iia specuiar peneirat, et ut obi-

quia sicut verus Deus, ita verus est homo habens B cem ejus insensibili soblililaie pertranscal, oi ianten

eamdeni cnm Palre in divinilate naturam, ei in nulto diversam bnmaniialis cum irtatre stibstantiam; ba* bens ex nobis usqne ad morlem iniquitaiis nosirae poenam, babens incommutabilem ex Deo Paire 7 jusliiiam, c qui cruciflxus est cx infirroilaie no- slra, sed vivit ex virtute sua (i Cor. xm>. > SensR cnim pnrticipatione humani affectus moriem, qnam sponte suseeperat; non naiurce susc poicstatem per- dens, per quam cuncla vivificai. Ipse scilicel aucior, et opoe auctoris, quia ipse se quasi sacerdos sacri- ficium obtolit;*ei idem ipse velut hosiia suaviiatis in cmcc pependit. Salva nimirum proprieiate ulrius- que naiurm, et in unam coeunte personam suscepia cst a majeslate bumiliias, a virtule inflrmius, ab

ejus solidiiatero aliquatcous non infringui : et talis tnirinsecus cerntlur, qualis videtur exirinsecus. ltaque cum ingredilur, neque cum egiedilur dissi* pat : quia ei ingressu, et egressu ejus specular inttv gruro 8 perseverat. Specular itaque non frangit ra- dius solis, et iniegrttaiem virginis eonservare non potuit nascentis omnipoieniia Redempioris ? Nain virginalis integritas sic incorrupta peperil, sicut inviolala concepit. Verus eniin , ct plenus Deus est , sicut verus , ct plenus homo , qui ex ea natus est. Nulliimque est in hac dniiale mendacium, duiu invicem connexa suui, el bumililas botninis, et sublimilas doitaiis. Sicut enim Deus non minuitur inclinatione , sic homo non consuinilur dignilale.

aelenutate mortaiitas : el ad persolvendum condi- C Agil eniin utraque naiura , quod proprium est,

tionis noslrse debiiiim, naturse inviolabili natura est uiiHa possibilis : ut unus, idemque roedialor Dei et hominum et mori possct ex uno, et mori non posset ex altero. *

CAPUT IV.

Quomodo solus Ftiiut carnem $u$cepitt et mortim

tubivit.

Sed bic tibi, fili , cogilalio fortassis obrepal, quse velul ex consequentia ralionis objicial : dum Fi- lius. inquiens, nnius cum Paire sobslaulise, et in- scparabilis credatur esso nalurae , quomodo sine Patre Filius, vel humaniuiis potnit induere formam, vci sohis passionis toleravit injuriam l Quod quia divinuro et inaccessibileest.quod ex ipsius ineflabilis

Verbo scilicet opetante, quod Verbi est, et carne naturaliier exsequente , quod carnis est. Unum enim horum coruscat miracnlis, alterum succurobi* injnriis. Sed nee crealura in divinilalem versa, riec in creaiuram divinitas est inulau. Ex duabus enim , et in duabus naiuris sic medialoris Dci, et homi<- num persona consistil , ut poslqoam Dei Filius fa- ctus cst hoino , nequaquam sicut baeretica blaspho- niat irapielas, vel humanam naturam diviniutls pleniludo consumeret , vel in buroaniutis essentiam diviniUs demigrarel. Nam cmn hominem Deus as» sumpsit, incommuUbilis omnino, et impassibilis divina ejus naiura permansit. £x duabus iuque natnris; quoniam utraroque indivisibililer counivii;

,-, r . ~, n T

materise manifeslis comprebendi nequit indiciis, a u in duabus autem , quoniam incorruplam utramque

catholicis saepe doctoribus visibilium rerum decla- ralur exemplis. Dnde at beatns loquilur Angust. : i Aliud esl, inquit, anima, aliud ratio; cl taiuen m anima cst raiio:et una quidem est anima, sed aliud anima agit, aliud ratio. Nara aniroa vivit, et ratio sapit, et ad animam pertinet viu, ad ralionem

servavit. Unigeniuft enim Dei Filius perfecUm homiuis animam-, carnemque suscipiens, et eon- subslnnlialis esl Patri in forma Dei , et consufastan- lialis est matri, in forma servi. Nec qnia iniirmi- talis suscepit huiuanae consortinm , ideo nosirorum parliceps lacius est delictorum. Assumpsit enim

51 S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU-PARS 1U. - OPUSCULA VAIUA. 5*

CofiTenermii cnim sibimet invicem ia Christo divi- A ctus visus est spccie, et tanquam Dei Filius in veri-

uiias, et h.iroana oomliiio; ut etVerbum caro fierel, et in Deutn curo transiret, qualenus unus Ea_roa- uuei ei ulraque subsUntia proveniret, qui Dei et hominum idoneus mediaioresiislercl.In quovidelicet jiaturalia proprii vigoris jura servantur, et sublimi- tas Deitaiis et, humUius carnis. Non ergo alius,sed untis idemque duas operationeseicrcuit, et ulraque operala esl forina vel nalura cum alierius commu- nione, quod proprium habuit : Divinitate sciliccl . commtinicante operibus carnis, et carnc commu- nicante operibus divinitaiis. Idem itaque Deus , et bomo in una subsisicnlia, vel pcrsona, scd gcmina utriusque servala proprielas subslauti», permanente natitra, ut utramque videliccl neque dividat, nec unitio

tate carnis dignatus est apparere (Matth. m). Qul- dam namque persuadere conati sunt, Dei Filium non fuisse natum ex femina , sicut oec Spiritiis sanctus natus est de columba (Marc. i). Nou enim, aiunt, columba illa de ovo est nala, cum tamen humanis oculis corporaliter sit conspecta (Joan. i). Quibus nimirura a recte credenlibus respondetur :. quia illic Spiritum sanctum apparnisse Joanr.i in columbaespe- cie legimus, ubi ct Cbristum natum fuisse de femina reperimus (Luc. m). Et non oporlet ex parle Evan- gelio credere, et ex parle non credere. Quod si credimus Evangelio, Spiritum sanctum in columbce forma conspectum, credamus quoqne necesse est, Redemptorem nostrum de virgtne fuisse progenitum.

lacla confiindai. Verbum enim Verbum est, et non B Quare autem Spiritus sanclus nequaqnam nalus ex

caro : et caro coro est, et non Verbum est. Sed una csl operatio carnis,cl Verbi, quia et una cst persona Dei el liomiuis. Unde Joannes : c Quodfuit,inqui(, 13 ab iuilio, quod au.iivimUs, et vidimus, et per- tpeximus, ei manus noslrae iractaverunt in Verbo vitcc (/ Joan. i). > Cum tamen nisi per sacramen- tum unili bominis, Deum nemo valeat cerncre, vel quoJ impossibilius est, manibus conircctare. Dhi- uitas etiiiu bumanitati sic inseparabililer est unila, quod eam postquam in unitate personae scmel nc- repit, ab illa pDstmodum aliquaienus non recessit. Nam Deus homo faclus, de maternis visceribus pro- diil; Dcus homo faclus, in crucis iigno pependit.

columba, sicul Christus agnoscitur nalus esse dc femina? Haec est procul dubio causa, quia Spiritus sanclus non venit, ul sua columbas apparitlone 14 r$dimeret : sed ut per hanc specicm spiritualem amcrem , ct innocentiam visibiliter designaret. Dei vero Filius, qui naturam noslram, et lapsam venit erigere, et inveteratam in vitiis origina- libus renovare , hoc debuit naturaliter et essen- tialiter in unilate personae suscipcre , qitod venit per passioniselresurrectionissuaimysterium libcrare. Nec ramen hoc dicimus, ut solum Redemptorem noslrum carnem assumpsisse veram, Spiritum vero sanclum speciem fateamur induisse phantasticam.

Sed et idcm Deus homo secundum solam carnci» in Sicol eaiiii.non oportuil ut oculos hominum Dei Fi<

sepulcro tacutt, ldcm Detis bomo sccundum &olara ^ i.-.-. c-n - _.-. : j— ... ... -.._..... _* >_.

, aairaam ad iuferni profunda descendit. Divinilas

euim, qtiae in eouceptionc utramque suscepii, in inorle quoque ab utraque se suscepii hominis sub- stantia non abjumit.

Quis est ergo, per quem factus est mundus? Chrislus Jesus : sed in forma Dei. Quis est, per quem redemptns est mundus? Christus Jesus, sed in fornia servi. Quisnam est derelictus in inferno? Cbristug Jesus, sed in anima sola. Quis rcsurrectu- rus (riduo jacuilin scpulcro ? Clirislus Jesus, seJ ia carne sola. Ergo in his singulis Christus, et in oranibus non duo, sed uuus esl Christus. Ergo unus, io\emque gemina vigenle natura conspicilur, el quae

iius feUeret, sic omninonon decuit, ut aliquid Spiri- tus sanctus mendacio simuiareL Nimirum, cum si- cut ille esl veritas, ita nihilominus et iste sii Spiriius vcritatis. Ulraque igitur iila corpora, columbinum scilicet, et humanum, ita fuerunt in veritatis essen- lia, sicot bumanis obtulibus sunt conspecU. Sed iila coiumbse species, peracto, quod imminebat, utiiiu- tis ministerio, desiit : corpus vero Dominicum in suseipientis utique Verbi stabili semper unilate per- roaosit. ConGteamur ergo necesse est, verum De- um Emmanuelem ex duabus substaniiis incon- fuse, atque indivisibiliter existentem : atque ideo beaum Virginem non modo hominis, sed et Det asseramus veraeiter Genilricem. Naturaiiter enim

sunt utriusque substantia naluraliler operatur, ct D alque carnaliter genuit carnem faclum Dei Verbum.

/»H<nmiA eiil__>t->___:«. .<....._ _.-.-_.___.._:._ _i. • _ ■ *~* _ _

quaeque substantla cum communione alterius, quod suunt erat, agcbal, secundum unicuique videiicet iusiura esseniialem qualilatem, vel nauiralem pro- . prietatem. Sic igitur nos oporlet omnia caulc per- peuder e, quatenus etplena humaniUs in Deum cre- dauir assumpta, et plena divinius bomini inlelliga- tur uniU. Hoc tantummodo ul Deo reddamus quae Dei suni; et homiui, quce sunt hominis.

PADTTT VIII

Confiteamur etiam Verbum carni secundum substan- tiam naturaliter congeoilum, unumque esse Chris- tum : sed potius cum ipsa carne simnl et anima vc- rum Deum et vere unicum, et nalur^lem Dei Filium, iu ut nequaquam praesumamus asse.ere assumplunt bominem coadorafi, vel .conglorifica;i Deo Verbo debere : videiiccl unquam alter veneretur in altero. Hoc enim, tot superadjectam syllabani persuadet in-

t a1I.<«2 G-k^l •««.«. nAiins AA.imnli^i <t.lnr_ili/.nc- rAl.imn^

53 OPUSC. 1. — DK

ttcrcmur Deum, et qui subjectus est oculis, homi- nem ; et qu* Jatet interius, majeslatem. Ideo quippe mediator esi, queniam idem Deus, et homo verus, babens una diviniiatis cum Patre naturam, et non diversam bumanitatis eum Matre sobstantiam. 1« ulraque soilicel natura idem esl Dei Filius, nbstra soscipiens, et propria non amittenst in bomine iiomi- nem renovans, in semetipso semper incommatabUis perseverans. > Secondum formam quippe Dei dictuiq est : t Ante omnes colles genuit me (Prov. vm), > id est, ante omnia tempora, et temporalia; secuo- dom vero formam servi dictum est : c Dominite creavitmein initio viarura suarum (Ibid.). > Secun- dum formam Dei dixit : < Ego sum veritas et vita (Jo*n. xvi); > secunduw formam servi : Eoosum via. (Ibid.). Quod enim « Yerbum caro factum est, > non boc signiflcal, quod in carnem divina sit natura mu- tata : sed, quod a Yerbo in unitate personas sit caro suscepta. Majeslati quipp* divinae corporea de Ma- ire nativitas nil abstulit, nibil contulit, nibil ei ea in aliud permuiaviu Incommutabiiis nempe sub- stantia sicul nequaquam 15 in diversa converti, sic ucc minui potuit, nec augeri.

Igitur otriusque nalura* cognoscentes indicia ; et Yerbum in bomine Chrislo, et Christum bominem adoramus in Yerbo. Yerbum enim caro factum in duabus essentiis unus est Christus ; ubi scilicet ni- bil est nlriusiibet nalura, qtiod non sit utriusque. Idetu est ia forma Dei, qui in forma conspicitur servi; idem passibilis in fragilitate nostra, et invio- labilis in viriute divina ; idem incorporeus manens, et corpus assumens; idem est qui et paternae majes tatis non divisus est solio, et tainen ab iropiis est cruciGxus in ligno. Conslatcnim ulramque subslan- tiani in unam concurrisse personam : atque ideo «intrs idemque est super coeli celsitudinem victor mortis ascendens, et u&que ad consutnniaiionera sav culi universam Ecclesiam non relinqucns. Ulrique si- quidem naturse in suis utique proprietatibus perma- ncoli, tanta esl unilatisfacla communio, utquidquid ibi Dei csl, non sil ab homine separatum : et qtiid- quid esl hominis, non sit a divinilale divisum. Con- ceplo nimirum in ulero virginis, anima simul et carni ne puncto quidem tcmporisvirlusdefuit Yerl i : nec ante formaia, vel animata est vestis, quam s bi Rex supernus induerel, sed per ipsum, el in ip>o cepit illud humani corporis templum, quod stbi Dei Filius essenlialiter counireU Dei quippe Filius in utero virginis concipiendus accessit, ibique domum sui corporis (sicut scriolum &i) sopienth fabrica- vil (Prov. ix).

:i.:i :ii:^ MM^>

FIDECAiHOLICA. 5t

A Cavendum csl ergo,'ne supparem Pntri crcdamas Fiiil majestaieni, lifs decepti, qaae ad formam sunt referenda servtlem, qnairi scilicet humanilatis for- mam, ut ostendat in se Dei Filius non discrelse, nec a terius esse persona?, et cum ea simnl dicit : c Pa- ler major me est (Joan. xiv) ; > et cum eadem nihi- lominus dicit : c Ego et Pater unum sumus (Joan. x).> Deus utique dicit : c Pater major me est, > sed ex inftrniilate nostra : et bomo dicit : c Ego et Paier nnum sumus ; > sed ex virtuie divina.

CAPUT IX.

Christtts naturam suscepit humanamt non personam.

Movet autem, cum Dei Filius nil minns de huma-

nitate, sed totum atque integrum bominem susce-

pisse credatur, cur unam dumtaxat habere perso-

B nam Deus bomo factus asseritur . Nam quomodo to- lum susoepit bominem, si personam bominis non ae- cepit? Aut si Dei Filius, qui est una in Trinitale persona, cum hominis persona conjungitur, quomo- do in unam convenisse ffersonam Dei simul et 10 hominis substantia perhibetur ? Quod cum so- lerter inquirerero, et quid hic iniretur a Palribus diligentius indagarem, reperi Alcuinum scripsisse ad Carolum imperatorem, quod < Dei Filius non huma- nam pei-sonam suscepit, sed naluram. > Juxia citjits senlenliam restat, ut persona Filii liumaniiaiis es- sentfam sine bnmanitatispersona susceperit.Magnns autem Leo Romanx» prasul Eccleslae, et doctor uber- rimus fidei Chrislianse in cujusdam declarationo sennoiiis his utitur veTbis (Vide SHiotia ad culeem

C opusculi) : c Ilic, ait, mirabiiis sacrae Virgiuis partus vere buu.anam, vereque divinam unam edidii in prole personam : quia non ila proprietates suas tc- nuit utraquc substamia, ut personarum in eis possit csse discretio. Nec sic creatura in socictaiem sui Crcatoris'a6sumpta est, ut illu habitator, ct illaessct habitiCulum ; sed ita ut nalurat alieri altera inisce- retur. > Quod nimirum ft luculcnicr est dictum, et cauttesima verborum suspensione iibtaltim. Emma- nucl eniin nobiscuin Deus, una semper est in sancta Ttin.tate persona, quxsicut nunquam a pletiitudiiio suae virlulis iinminui, ita nec poluit pcr copulaiu susccplae himianitalis augeri. Hjcc iiaque persona. Haec inlerim excmpla proponerc : liue vcro reliti- quatur induitriae, si quis catholicorum docloruui super hoc climaritts scripserit, invcnire.

Epilogus bic sic nova denuntial, ut qusc sttperius dicta stint comprehcndat. Sed quoniam in rebns myslicis ac proftiudis, rudcs audieutium animos styli prolixitas hcbetat, et saepe dum illuminare mcntcin conatur, obscurat ; novitati tiue , (Ili mi

D

-^. ..I.l!.

• a ^ltlllllfi

55 S. PETRI DAWANI OPP. TOMOS SEU PARS HI. - OPDSCULA VARIA. 58

minus prospirfenles, epilogum in fine sabnecliinas ; A cii, sed pronobis ©mnibustradidJtillumfRoiN.vni) » «t, qu» prxmissa sunl uberioribus verbis, nunc in Fecit et Filius, sicut dicitur : , Oui m* Hii«i, -

_. ^ _ __. ___ _._„ ____„,,_•-..,_,, _

ut, quae praemissa sunt uberioribus verbis, nunc in unum conlracta rcperias : et quasi non tam repli- cata, quam addita facilius apprebendas.

Crede igilur, Gli, Deum omnipotentem subslantia- literunum, personaiiter trinum. Qua» nimirum per- sonae quamvis sua sint proprietate distincta, in suis tamen operibus nullatcnus sunt divisae. Et persona- rum quidem dislantiam nunquam clarius manife- stiusque perpendimus, quam cum bapiismum Do- mini ad memoriam revocamns. Videmus entm, et tanquam proposito divino spectaculo contuemur, apud Jordanici fluminisgurgilem, commendari nobis divinarum personarum individuam Trinitalem. Nam cum baptizalus esset Agnus ille, qui lollit peccala

__ _, ._e„_0 „„,. ,|ui __.u» pc___.a uuuavu llll nc

mundi, protinus aperli sunt cceJi, el Spiritus san- B (Philipp. n). i

f»fllC Clinoi* Alim in -»-._.:- _~1„__1_„ i ...... _ '

Fecit et Filius, sicut dicitur : c Qui me dilexit, et tradidil. semetipsuro pro me (Galat. n). i Fecil eliara ct Spirilus sanctus , de quo scriptum est : t Beni- gnus est Spiritus tapicntiae, et non Hberavit male- diclum a Iabiis suis (Sap. i). i Maledictus vero di- ctus est Cbristus quia pependit in cruce, de quo dicil Apostolus : c Christus ut nos iiberartl a ma- ledicto legis, factus est maledictus (Galau m). i Spi- ritus ergo non liberavit maledictum a Jabiissuis; quia passionis morlisque supplicia, quae per prophe- tarum ora padixit, omnia Chrislum subire per- misit. Enimvero resurrectionem Filii fecit Pater, sicut dicitur : « Propter quod ilium exaltavit , et donavit illi nomen, quod est super omne nomen

clus super eum in specie columbx descendit: deinde vox Patris intonuit : c Hic est, inquiens, Filius roeus dileclus, in quo mihi bene compJacui (Multh. m). > Habemus ergo distinclvo perspicue Trinitatem. In yoce Patrem, in bomine Filium , in columba Spiri- tum sanctum.

Hac iiaque sancta Trinilas* sicut in suis vo- cabulls est disiincla, sic in boc loco quantum 17 ~d Jitteram in sua videtur operatione divisa. Nec dici potest ut Filius, qui videbatur in forma servi , sit Pater, aut Spiritus sanctus; aut vox il!a quae de coelo facu esl, sit Filii, vel Spiritus sancli, aut columba sit Patris, vel Filii; cum ipsum perhi- beat Evangelium : « Quia descendit super eum Spi

recta, fldes vera , non scilicet onlnim... *_-*._..._.._- ..... _»_»..__.. i__,.._. _-.___ * °,iai ,n *oD,s

Resuscitavit ergo Paler Filinm , quem a mortuis excilans, super omnes singulariter exaltavit. Resus- cittvil el semetipsum Christus, sicut ipse in figura sui corporis dicit : « Solvite templum hoc , et in triduo suscitabo illud (Joan. n). , Porro autem , ut ipse se evidenter ostendat suce passlonis, ac resur- rcclionis auctorem, unn breviter sententia compre- hendit; t Potestalem, inquit, habeo ponendi ani- roam meam, et potestatem habeo iteram sumendi eam (Joan. x). * Quodrursusincuicatdicens: i Nemo lollit eam a roe, sed ego pono eam, et iterum sumo eam (Ibtd.). i QikmI autem et Spiritus sanctus cum Patre et Filio resurrectionis aucior sit, tesia- tur Apostolus, 18 dicens : t Quod si Spiritus ejus,

recta, fides vera , non scilicet opinione prsesurap- tionis incerla, sed lectionis testimonio roborata ; nec haerctica temeritate fluctivaga, sed apostoiica polius verltatc fundata, hoc patenter insinuat, quod quid- quid divinitus agitur, hoc tou sancu Trinitas in- separabiliter operalur. Nam cum solus Filius sit natus ex Maria virgine , solus Filius sit suspensus in cruce , solus de morte surrexit; ipsum Umen incarnationis divinae mysterium, passionis, ac re- j5urrectionis,Pater, simul ac Filius, et SpXritus sanctus operatus est. Nam quod eum Pater misit, hoc esr, incarnari consliluit, dicit Apostolus : « Cum autcm venit pJenitudo temporis, misit DeusFiiium suum faclum ex muliere, faclumsublcge (G«/. iv).>

clus. QUod ipse Fiiius pcr^rooh u! _SE",'_ TZSrZ?* ! H,"C de S»»irilu "«*» «* : « «

, ....... _, •^|»is.«iio> wHir

clus. Quod ipse Fiiius pcr propheum perhibel, di- ccns : « Spirilus Domini super me, eo quod uuxit ine, ad annuntiandum mansuelis misit me , ut me- derer contrilis corde, et prxdicarem captivis indul- gentiam, et clausis aperitionem (hai lxi). i De Filio quoque dicit Aposlolus : « Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse t* asqualem Deo. wH semetipsum exinanivil, formam servi arri.

qui suscitavit Jesum Christum a mortais, viviflcabit et mortaiia corpora veslra propter iiihabiianteiH «pinlum ejus in vobis (Rom. vni). »

Nam si nos propter inhabilantera nobis Spiriturm in fine viviflcandi sumus, constatquia hoc jam Cit Spiritus sanctus in Ecclesise capiie, quod est acturog io corpore.

De miraculis quoque, vel quibuslibei aliis operibus idem per omnia semiendum est, ul tota sancta Tri- nitas illud absque dubio credatur efficere, qui.Iquid ad unam personam videtur specialiier perlinere. Virtutes vero, et signa quxChrislus exliibuh, Paicr etFdius, ct Spiritus sanctus, inseparabiliier fecit! H.nc illud est: «Paier in me manens, ipse facit

m diguo Dei ejicio dxmonia, profecto venit in vos regnum Dei (Ue. ».) , Hanc igilur incomprebensi- bilem Tnnitatem non breviiatis limes indudit, non latuudo localis extendil, nusquam deest, ubiqne semper, et inseparabiliter adest. Non in parie ma- jor, non in parle minor, sed ubique toU, semper mdivisa. Paier a nullo, Filius a Palresolo, Spirilus

••n«ln« .1. -.«

$7

OPLSC. L — DE FiDE GATHOLICA,

58

ritum sanctum, Deum verum ex Palre proceden- A ligcndu* sit ulique Filius, et ex boc ore proeedit

leni. i Ubi, quia procederel a Filio, tacuit. In sym- bolo quoque Nicscni coocilii reperitur : c Credtmus et tn Spiritum sanctum, qui de Patre procedit pro- prie ; et Deus est verus, sicut Fiiius. »

CAPUT X,

Quod Spiritus sanctus indubitanter a Filto, $icut ei a Patre, procedit. Nos autem, quia bcatorum doctorum Aoguslini atque Gregorii, aliorumqne catholicorum patrtim doclrinis instniimur, quod Spiritum sanctum a Pa- tre, simu! et a Filio procedentem credere debeamus, ut fides de coetero non compeliatur nutare creden- lium, yel pauca non gravemur apponere testimonia Scripturarum. Spiritum itaque sanclum de Palre,

Spiritus sanctus , testatur PsalmisU cum dicit : f Verbo Domini coeli hrmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorura (Psal. xxxiv.)» Namquod a Patre proceilat Spiritus sanctus, esempla pcopo- nere superfluum judicamus, quorum copiam per lcit Scripturarum paginas exuberare conspicimus, sicui est illud : c Non vos estis, qui toquimini, sed spiritus Palrisvestri qui loquilur in vobis (Mattk. x).» Et in secunda ad Corinthios Epislola dicit Apostolus : c Qui autem conflrmat nos, nobiscum in Christo, et qui unxit nos Deus, et qui signavit nos, el dedit ple- num spiritum in cordibus nostris (11 Cor. i) » £t ad Thessalonicenses prima : c Itaque qui baec spernit, non homiuem spernii, sed Deu/n : qui etiam dedit

Filioqtie procedere, el prophetica testanturoracula, B Spiritum suum sanctum in nobis (/ Thess. iv). »

et apostolica confltetur auctoritas. lsaias cniin de Filio dicit : c Percutiet lerram virga oris sui, et spi- ritu labioram suorum interficiet impium (Isai. xi).» De quo et Apostolus ait : c Quem inlerflciet Dominus Jesus Christus spirilu oris sui, el destruet iliuslra- lione advenlus sui {// Thess. vm). » Quem profecto Spirilum a se procedere perspicue Salvator inno- tnit,cum discipulisprasenlibusinsufflavit. cAccipite, inquiens, Spiritum sanctum (Joan. xx). » Joannes vero ro Apocalypsi dicil : c Quia de ore Jesu gladius bis acutus exibat (Apoe. i). » Spiritus iiaque, quem illic labiis exsufflavit, ipse est ulique gladius, qui bic ex ejus ore procedit. Dieit quoque Paler ad Filium per propbelam : c Spirittis, inquit, meus, qui est 19 *n

Porro quod Spirilum sanctnm effudit Pater in dfoci- pulos, scriptum est in epistola qua destinatur ad Titum : c Pcr lavacrum regenerationis, et renova- tionis Spiritus sancti, quem effudit in nobis abuodo pcr Jesum Cbristum Salvato&m nostrdm (TU. iu).» Quod autem el Filius eumdem effuderit Spiritum, in Actibus scribitur apostolorum. Dicit enim Petrus de Ciiristo : c Dextera Dei exaltatus, et promissiono Spirkus sancti accepla a Patre, effudit hoc donutn, quod vos videtis, et auditis (Act. n). c Quod eliaui eumdem Spiritum et Paier, et FUius simui cffudit, ulriusque vox per Joelia oracuium clamat : c Effun- dam de Spiritu meo super omnem carnem (/oW.n).» Licet autem, sicut prafati sumus, Graceorum pluri-

le, et verba mea, quae posui in te, non recedent de ^ mi non credant Spirftum sanctum a Filio, si-

•rc too, et de ore seminis tui amodo, et usque in

sempiternum (Isai. lix).» El Apostolus ait : c Si quis

Spiritum Christi non habet, bic non est ejus (Rom.

viu). » Et ad Galatas: cQuoniam, ait,estis illii Dei,

ittisit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra claman-

tem,Abba, Pater (Gat. iv).»BeatuseliamPetrusSpi-

riUimSanclum Filii,sicut etPatrisessedesignat,cum

ait: cDequa salute exquisierunt, atque scrutati sunt

Prophetsc, qui de futura in vobis gloria prophetave-

runW scrutantes in quod, vel quale tempus significa-

ret, qui in eiseratspiritusChristi, pranuntians eas,

quae in Christo sunt passiones, et posleriores glo-

rias (/ Pet. i).» Et Dominus in Evangelio : c Cum

cut a Patre procedere; beatus umen Athanastus Alexandrinse sedis episcopus, in libro, quem ad- versus Arium scripsit , inter caetera sic ait : c Ego, inquit, credo Filium in Patre, et Patrem 20 i*1 Filio • Spiritum quoque Paracletum , qui procedit a Patre et Filii esse, et Patris, quia et a Filio procedit, sicut in Evangelio scriptum est, quod per insufflationem suam dederit discipulis suis Spi« ritum sanctum dicens : Accipite Spiritum sanctum (Joan. xx). » Sanctus Cyrillus etiam de hac ipsa Spiritus sancti processione contra Nestorium dicit : c Quamvis enim in sua sit substantia Spirilus ejus : haud dubium quin Palris, ul inteiligatur in pcrsona

venerit, inquit, Paraclelus Spiritus veritalis, qui a n proprietas, juxu id quod Spiritus est, et non Filius,

Palre procedtt (Joan. xv).» Nam cum Chrislus ipsc " ' '"~ K °- -'-** ■•

silveritas, suum esse procui dubio spiri:um docuii, flim eum spiritum verilalis esse perhibuit. Joanncs auiem dicit : c In hoc inteliigimus, quia in eo manc- mus, et ipsc in nobis, quia de Spirilu suo dcdit nobis (/ ioan. iv). » ln libro quoque beati Job Jegilur : • Et audiet auditionem in terrore vocis ejus, et so-

in:.._ -

attamcn alienus non ab illo. Nam Spiritus nppellatus cst veritalis , et veritas Christus est. Uudc ct ab ipso similiter sicuta Deo Patre, proccJit. » Et bea- tus inter muita sic ait Ambroslus : c Non enim quasi ex loco mitt.tur Spiritus, aut quasi ex loco procedit, quando procedit cx Filio. » Aiigusiimis etiam aJversus Maxfrmim [Maximinum] scribil h;r-

50

S. PETRl DAMTANI OPP. TOMUS SEU PARS 111. — OPUSCULA VARIA.

40

genitus; isle aniero Spiritus utriusquc, quoniam de A tis sircuuus assertor, tot in sermonibos, acepistolis

ulroque procedit. > Et paulo post : « Araborum est ~" "" " ' " ■-■-—*-

crgo Spiritus procedendo de ambobus. i Ut ergo

nostram concludamus ex ejusdem conspicui doctoris

nuctoritate sententiam, in illa sancta Trinitale unus

Pater, qni solus de seipso essenlialiter unicnm

geuuit Filium : et unus Filius , qui de uno Patre

solus est essentialiter natus : et unus Spiritus, qui

•olus essentialiter de Patre Filioque procedil. Sed

cum de processione Spirilus ex Patre et Filio ve-

terum simul atque novorum permaxima multitudo

concordet , et pcr omnes fere sacri eloquii paginas

exempla sufflcienter exuberent, superfluum ducimus

bic acervau congerere , cum ipse valeas et ultra

quam sufflciant, invenire.

EPILOGUS. Haec itaque de fide catholica dispulalio , fili cha- rissime, satis est congrua , et mihi jam stadium peraeti fere cursus emenso, et tibi spiritualis mili- tiae gymnasium ntiper injgresso ; sublimitatem qtiippe lam incomprehensibilis, et incomparabilis materiae, ticut inter ipsa cerlaminis rudimenta novus debel miles inquirere ; ita nisi is, qui in sacris est atlrhiis et exercilatus eloquiis, non debet facile responderc, llle scilicel , ut rectae fidei fundamentum ponat , fluper quod boni operis sedificium construat ; iste ut per longae conversationis industriam myslerii coe- lestis arcanum subtiliter cernal. Fides enim et bene operantium est initium, et perfectio consummata virtutum. Sicut de Ghristo dicit Aposlolus : « Quia fundamentum nemo potest ponere praeter id quod C qui aPatre procedit, conscquenter sequi cum etiam

et pmpserlim in Encyclica iila omnium ceieberrima ad Flavianum Gonstanlinopolitanuin episcopura (Leon. epi$t. 10, al. 12) : Nec enim sic naturam na- lurae misceri, ait, ut ambarum fiat confusio, si- cut quidam baeretici impie dixerunt, sed ut haeresim Nestorii confularet, ea phrasi usus est. Is cnim affirmahat (quod etiam sanctus Thomas 111 part, quaest. 2, arl. 6, in corpore scribil) Verbum cantts unitum fuissc secundum inhabitationem ; ac si Ver- bum Dei inhabitaret in illo homine, sicut in lempto. Quare sanclus Leo id expresse confutans, cuui di- xisset ; c Nec sic creatura in societatem sui Greato- ris est assumpta, ut isle habitator, el illa habilae.i- lum esset, > mox subdit : « Sed ita ul naiurae alteri altera miscerelur. » id est unirettir ; Assumpta nimi- rmn natura bumana a Verbo ad unionem hyposta- ticam. Hanc autein sancli Leonis sentcntiam ita intelligendam esse, ipsemel in adJucta sup»rius •n epistola sic deciarai ; salva igitur propnelaie utriusque nalurae, et in unam coeunle personam, snscepia est a majeslate humilitas ; a virtute infir- mitas ; ab seternitate mortalitas ; et ad resolvendum condiiionis nostrae debitum, natura inviolabilis m- turae est unita passibili.

22 PQter a nullof Filius a Patre $v(o9 Spirilus $anctu$ ab utroque. Plurimi Grcecorum, quia tn Do~ minici$ $ermombu$f qua$i penpicuam reperire ne- queanl auctoritatem9 arbilrantur a $olo Patref et non a Filio procedentem. Non possunt Giaeci, qui contendunt bpiriium sanctum a Filio non procedere, auctoritatibus vel Patruin, vel ooncilioram uli, quae aliquando asscrant Spirilum sanctuin a Patre pro- cedere : quse phrasis fortasse reperilur in locis tam coociiii Nicaeni quam Hieronymi, quos noster cardi • nalis citat. Nam ex Patrum declaraiiohe, disputa- tione facta elin coucilio Lugdunensi subGregono X, et hi concilio Florenlino sub Eugenio IV, constat ex eo, quod in sacris lilleris dicilur, de Spiritu sanclo

posilum est, quod est Ghristus Jesus (lCor. m). > Quod conlra , de eodem per Prophetam diciiur : i Lapidem quem reprobaverunl aediflcantcs, hie faclofl est in caput anguli (P$aL cxvn). > Nam qui ad sustentandum tanquam basis aedificii in funda- inento stipponitur, ipse velut cacumen cl cardo aupremus Ecclesiae principatur.

Deus omnipotens, fili carissiroe, sic pedes tuos in catholicse fidei petra constiluat9 ut et 21 aciem mcniis in suae conlcinplattonis culmen attollau Sit nomen Domini bentdictum.

SCHOUA. Hic, ailf mirabili$ $acrm Yirgini$ parius vert Au- manam, vereque divinam unam cdidit in prole per- n ct se osteudit esse Paracleluin, qui uppoliatiir cou-

s (Ser. 3, i/i Na- u solalor. Undc .Deus Pater boc censelur nomine.

a Filio procedere ; Giiristus enim explicans seipsum ait; < Omuia quae babet Pater, mea sunt (Joan* xvi) ; proplerea dixi, quia de meo accipiel, el aiinuiiliabit \obis (Jbid.). > Quo sensu in coucUio-Florentino ci- tatur tipiphanius in Ancoratu, Gyrilius in Epistola ad Nestorium post Dydimum et Athana&ium. ln lilteris vcro uniouis cap. 6 et 7 oinnes dociorum Graecorum phrases, ubi de sancti Spirilus proces- sione loquuutur, idem significare ostendunl : eos nimirum censuisse Spiritum sanclum, ut a Patre, ita etiam a Filio procedere. Ivec ab hac senlenlia discrepa6se sanctuin Hieronymum omnino crcden* dum est, quandoquidem suis passitn in Optiscuiis deSpirilus 6ancti processione, bcusu caiholico et pbrasi Latinis usiiala semper loquitur, Lnde (ut alia nunc omitlam) ad Hebidiain scribens (IIibr. epi$t. 150, quaest. 9, prope fin.) : Quando dicit Do- minusalium Paracletum niillain vobis (Joan. xiv).

$onam. Scnleniia est sancli Leonis tivit. Domini), pro qua in priinis aniinadvertendum' est, Daiuiani iectionem noiiniliil variare a verbis ipsius S. Leonis, qui &ic habet : « Hic cniin mira- bilis S. Virginis parlus verc humanam, vcreque dhinain nna cdidil prole nauiram. > Grcdidciini tamen sensum esse eumdem, et faciiioris explica- tionis causa sanctf Leonis sententiam aliis verbifl. cardinalem noslntm cxpressisse: ni polius dixeri- mus, Damianum in alind sancti Leonis sic diccnlis

Deus roiseratiouum et totius consolaiioais. Si auiein et Pater conaolator, et Filius consolaior, elSpi/ilus sanclus consolator est: el in nomiue 1'auis el Filii el Spiritus sancti, quod inleiligilur Deus, baptizan- lur crcdentes : quorum unura diviuilatis cl consola- lor est nomcn, eorutn et una natura esi. Et paulo post : i Nec sine Spirilu saocto propbetaverunt prophelx : ct Yerbo Domini coeli lirmali sunt, et Sniriln oris fiius nmnie virlnc pnfiim • rl niiiifnuid

41

OPUSC. U. — aNTILOGUS comra judjeos.

1%

2324 OPUSCULUM SECUNDUM.

ANTILOGUS CONTRA JUDjEOS, AD HONESTUM VIRUM CLARISSIMUM.

Argumevtom. — riunc Jibellum ao confutandos Judaeos conscripsit, in quo p.unmis sacrarum lillerarum testimoniis probal ea, quae ab illis impic negantur, hoc est, Trinitalem personarum in Divina essen- tia : Christum, quem illi Hessiam vocanl , Dcum et horoinem fuisse, cumque jam in mundum venisse : et denique omnia iiiis subterfugiajntercludit, quibus conira Cliristianos subdoie uti possent.

uomno noNESTO cianssimo secundum ^Egypti A sine disciplma quaestioncs dcviu (// Tim. n) ; >

ntijus lenebras viro, Pbtmjs uilimus monachorum iervus, perpetuani charitatem in Christo.

Dilectissime, deprecatoria nobis verba per fratrem nostrum Leonem nuper misisti, quatenus tibi ali- quid scriberemus, quo saepe decertantium tibi Ju- daeorum ora rationalibus argumentis obstruere;et de Christo ad controversiam venientes, evidentissi- mis posses sacrae Scripturae testimoniis superare. Sed si Christi roiies essc, et pro eo virilitor pugnare desideras, contra carnis vilia, contra diaboli ma- chinas insignis bellalor arina potius corripe; hostes videHcet , qui nunquam moriuntur : quam conlra Judaeos, qui jam de terra pene deleti sunt. Verum- tamen el huic studio ego nequaquam derogo, imo et

protinus addidit: c Servum autem Domini non oportetiitigare, sed mansuetum esse ad omnes, do- cibilem, patienlem, cum omnf modeslia corripien- tem eos, qui resislunt, ne quando det iliis Deus poenitentiam ad cognoscendam verilatem, el resi- piscant a diaboli laqueis, a quo captivi teneniur, ad ipsius voluntatem (Ibid.). i Sed cum oinoia pene Veteris Testamenti volumina teslimonium Chrislo perhibeant, nos postposila verborum muliitudine, pauca et apertiora prophetarum lestimonia eura- mus appouere, quibustamen contra omnem Judaiccc pravitatis insaniam, et eorum ventosa cominenta vaieas cuin Dei a^jutorio obtinere victoriam. Et quia sagitta directius mittitur, si mela, cui infigt

vestrae petitioni saiisfacere, aequum esse decerno. B debeat, e diverso primitus opponalur, nos ipsum

Inhonestum quippe est, ut ecclesiasticus vir bis, qui foris sunt, calumniantibus, per ignorantiam conlicescat ; el Christianus de Christo reddere ra- tionem nesciens, inimicis insultantibus victos et confusus abscedat. Huc accedit, quod saepe bujus rei noxia imperitia, et cavenda simplicitas non so- lum audaciam incredulis suggerit, sed etiam erro- rem et dubietatem in cordibus fideliura gignit.

Et cum hsec scientia ad Adem cerle lota perlineat, fides autem omniura virtutum sit procuidubio fun- damentum ; ubi fuiidamenlura quatitur, tota niox sedificii fabrica praecipitium ruilura minatur. Scien- dam taraen est, quia non vanae gloriae causa, vei solo coiilenlionis amore debet Christianus vir ad hoc certamen accedere : sed ob id polius si se spe- rat aliquid de conversionis gratia apud litigantis auimum posse prodesse. Unde et Pauius ait : € Si quis vuit contentiosus esse ; nos hujusmodi consue- tudinem non habemus (/ Cor. n). i Et ad Titum : i Stultas aulem qu&stiones, el geneaiogias, et con- tentiones, ct pugnas legisdevita : sunt eiura inutiles et vanae (Tit. u). i Et cum quis de hoc negotio litcm movet, admonendus est ut non contumeUce jurgio, vel superbiae lypho contendenlem exasperet : sed ejus mentem charilale benevola, et patientissima

confligeutem Judaeum hicintroducimus, ul verbo- rum nostrorum spicuja non iu ventum effusa inani- ter defluant, sed ad certam potius materiam jaculata pertingam.

25 I'1 nomine Domini, incipit ipsa conyretsio.

Dic igi:ur, o Judaee (qui dum Trinitatein negns, et imitatera consequenter ignoras) si Deus, ut assc- ris, ujius est in persona, cui dixil : t Faciamus ho- minem ad imaginem, et simiiiludinem nostram? (GetL i.) i Nam si una esset in deitate persona, non diccret c faciamus, > sed faciam. Si trcs esscnt subslanlix, non diceret singulariter c imaginem no- stram , > sed potius imagines noslras. Dum igitur c faciamus i asserat trinum, < iiuaginem nostram i declaret unum, constat evidentissirae Deum essen- tialiter unuin tribus conslare personis. Eia, Judaee, perge per silvas divini eloquii, mecum siniul ince- de, Icgis luae paginas studiose revolve , nunquid in eis aiiquid huic nostrac asserlioni reperies discre- pare ? Audi quid tuus Moyses iterum dicat : < Ilic cst liber gener.uionis Adam in die qua crcavit Deus hominem, ad imaginem Dei fecil ilUira : ma- sculum et feminajn creavit eos (Gcn. i)> i Qtiid csi, quod nondicitur, quia Deus creavil hominem ad imaginem et similitudinem suain : sed Deus crea-:j

50

S. PETRl DAMTANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA.

40

gcnitus; iste antcm Spirilus ulriusquc, quoniam de A lis strcnuus assertor, tot in sermonibus, acepislolis

utroque procedit. > Et pnulo post : < Amborum esi crgo Spirilus procedendo de ambobus. > Ut ergo nostram concludamus ex ejusdem conspicui doctoris nuclorilate sententiam, in illa sancta Trinitate untts Pater, qui solus de seipso essentialiter unicum genuit Filium : et unus Filius , qui de uno Patre solus est essentialiter natus : et unus Spiritus, qui solus essentialiler de Patre FUioque procedit. Sed cum de processione Spiritus ex Patre el Filio ve- terum simul atque novorum permaxima multitudo concordet , et pcr omries fere sacri eloquii paginas exempla sufficienler exuberent, superfluum ducimus biq acervau congerere , cum ipse valeas et ultra quam sufficiam, invenire.

EPILOGUS. Haec itaqne de fide catholica dispulalio , fili cha- rissime, satis est congrua , et mihi jam sladium peracti fere cursus emenso, et tibi spiritualis mili- tiae gymnasium nuper imjresso; sublimitatem qnippe tam incomprehensibilis, et incomparabilis materiae, aicut inter ipsa cerlaminis rudiinenta novus debet miles inquirere ; ila nisi is, qui in sacris est atlritus et exercitatus eloquiis, non debet facile respondere, Ille scilicet , ut rectac fidei fundamentum ponat, super quod boni operis aedificium construat; iste ut per longae conversationis industriam myslerii co> lestis arcanum subtiliter cernat. Fides enim et bene operantium eat iniiium, et perfeclio consumtnata virtutum. Sicut de Ghristo dicit Aposlolus : < Qnia

et prapsertim in Encyclica illa omnium celeberrima ad FJavianum Gonstantinopolilanum episcopum (Leon. epist. 10, aL 12) : Nec enim sic naturam na- tur;e misceri, ait, ut ambarum fiat conlusio, si- cut quidam hasretici impie dixerunt, sed ut lixresim Nestorii confularet, ea phrasi nsus est. Is enim affirmabat (quod etiam sanctus Thomas ui part., qu:esl. 2, art. 6, in corpore scribit) Verbum caniia unitum fuisse secundum inhabitationem ; ac si Ver- bum Dei inhabitaret in illo homine, sicut in templo. Quare sanctus Leo id expresse conlutans, cuui dl- xisset ; c Nec sic creatura in socielatem sui Crealo- ris est assumpla, ut isle habilator, et Ola habitacii- luin esset, > mox subdil : < Sed ita ul natura alteri altera misccretur. > id est unireiur ; asstimpta nimi- ruin natura humana a Verbo ad unionem hyposta- ticam. Hanc autein sancli Leonis senicntiam ita intelligendam esse, ipsemel in adJucla sup?rius U epislola sic declarat ; salva igitur propnetale utriusque nalurae, el in unam coeunte persouam, suscepta est a majeslate humililas ; a virtute infir- mitas ; ab aeternitate mortalitas ; et ad resolvendum condiiionis nostrae debitum, natura inviolabilis aa- turae est uniu passibili.

22 PQter * nutlo, Filins a Patre $vlo9 Spiritus sanctus ab utroque. Piurimi Grcecorum, quia m Do- minicit sermontbus, quasi perspicuam reperite ne- queanl aucloritatem9 arbilranlur a solo Palre, et non a Filio procedentem. Non possunt Graeci, qui contendunt Spiritum sanclum a Filionon procedere, auctoritatibus vei Patrum, vel conciliorum uti, qu» aliquando asserant Spiritum sauctum a Palre pro- cedere : <juce phrasisfortasse reperitur in locis tam coociiii Nicaeni quam Hieronymi, quos noster cardi . nalis citat. Nam ex Patrura declaratiohe, disputa- tione facta etin concilio Lugdunensi suhGregorio X, et in conciiio Floremino sub Kugemo IV, constat ez eo, quod in sacris litteris dicilur, de Spiritu sanclo

fundamentum nemo potesl ponere praeter id quod C qui a Paire procedil, conscqucnter sequi cum etiam

posilum est, quod est Ghrislus Jesus (/ Cor. m). > Quod conlra , de eodem per Prophetam dicitur : i Lapidem quem reprobaverunt aedificantcs, hie factus est in caput anguli (Psal. cxvn). > Nam qui ad sustentandum tanijuam basis aedificii in funda- inento snpponitur, ipse velut cacumen et cardo auprenius Ecclesioe principatur.

Deus omnipotens, fili carissiroe, sic pedes tuos in catbolicae fidei petra conslitoat, ut et 21 aciem inentis in suae contemplationis culmen attollau SU nomen Dvmini bentdictum.

9 vereque divinam unam edidit inprole per- n et se osteudit esse Paracletum, qui uppdlatnr coii- Scnteniia esl sancli Lconis (Ser. 3, in Na- u so1 ■ " ' ~ ~ "

SCHOLIA.

ttic, ail9 mirabilis tacm Virginis parius vere hu* manam

sonam _ _

Itatt. Domini), pro qua in primis animadverleiidum esl, Damiani lectioneu) nonnihil variare a verbis ipsius S. Leonis, qui feic habet : < Hic cniin mira- bilis S. Virginis parius vere humanam, vcreque dKinafin una cdidit prole naturam. > Grcdidcrim tamen sensum esse eumdem, et facilioris cxplica- lionis causa sancti Leouis sententiam aliis verbis. cardinalem nostnim cxpressisse: hi poiius dixeri- mus, Damianum in aliud sancti Leonis sic dSccntis

a FUio procedere ; Ghrislus enim expiicans seipsum ait: < Omnia quae babet Pater, mea sunt (Joan.wi) ; proplerea dixi, quia de meo accipiet, et aiinuntiabil vobis(/6irf.). > Quo sensuin concilio-Florentino ci- tatur tipiphanius in Ancoratu, Gyrillus in Epistola ad Nestorium post Dydimum et Athanasium. ln iilleris vcro unionis cap. 6 el 7 omnes dociorum Graecorum phrases, ubi de sancti Spiritus proces- sione loquuntur, idem significare ostenduut : eos nimirum censuisse Spiritum sanctum, ut a Patre, ita etiam a Filio procedere. ^ec ab hac sententia discrepasse sanctum Hieronymum onmino creden* dum est, quandoquidem suis passim in Optiscutis de Spirilus sancti processionc, sensu catholico et phrasi Latinis usiiala semper loquilur. Lnde (ut alia nunc omitlam) ad Hebidiam scribeus (Hier. epist. 150, qnaest. 9, prope lin.) : Quando dicit Do- iuinus alium Paracieium miltain vbbis (Joan. xiv).

solalor. Undc .Deus Pater hoc censetiir nomine, Deus miseratiouum et totius consolatioiiis. Si aulem et Pater con&olator, ei Filius cousolaior, et Spi.itus sanclus consolalor est: el in nomine i^atiis et Filii et Spiritus sancli, quod inlelligilur Deus, baplizan- tur crcdentes : quorum unura divinitatis cl consola- lor est nomen, eorum et una natura est. Et paulo posl : < Nec sine Spiritu saucto prophelavcrunt prophelai : ct Verbo Domini coeli iirmati sunt, et Spirilu oris ejus omnis virlus eorum : cl quidquid

41

OPUSC. U. — aNTILOGUS comra judjeos.

*2

2384 OPUSCULUM SECUNDUM.

ANTILOGUS CONTRA JUDJEOS, AD HONESTUM VIRUM CLARISSIVIUM.

\rgumevtcm. — riunc libellum ao confulandos Judaeos conscripsit, in qno p.unmis sacrarum lillerarum testimoniis probal ea, quae ab illis impie neganlur, hoc est, Trinitaiem personarum in Divina essen- tia : Christiim, quem illi liessiam vocant , Deum et boroinem fuisse, eumque jam in mundum venisse : et denique omnia illis sublerfugiajntercludil, quibus conira Ciirislianos subdole uii possent.

uomno nosEsto cianssimo secundum ^Egypti A sine disciplina quaeslioncs devita (// Tim. n) ; >

nujus tenebras viro, Petrus ultimus monachorum servus, perpetuam charitateni in Christo.

Dileclissime, depreeatoria nobis verba per fratrem nostrum Leonem nuper misisli, quatenus tibi ali- quid scriberemus, quo ssepo decertantium tibi Ju- dseorum ora rationalibus argumentis obstruere ; et de Christo ad conlroversiam venienles, evidentissi- mis posses sacrae Scripturae testimoniis superare. Sed si Christi roiles esse, et pro eo viriliter pugnare desideras, contra carnis vilia, contra dtabolima- chinas insignis bellator arma potius corripe; hosles videKcet , qui nunquam moriuntur : quam conlra Judaeos, qui jam de terra pene deleli sunt. Verum- tamen et huic studio ego nequaquam derogo, imo et

protinus addidit: c Servum autem Domini non oportetlitigare, sed roansuetum esse ad omnes, do- cibilem, patieulem, cum omm modeslia corripien- tem eos, qui resistunt, ne quando det iliis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, el resi- piscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur, ad ipsius voluntatem (Ibid.). > Sed cum omoia pene Veteris Testamenti voiumina lestimontum Chrislo perhibeaBt, nos postposila verborum mullitudine, pauca et apertiora prophetarum testimonia cura- mus apponere, quibustamen contra omnem Judaicae pravitatis insaniam, el eorum ventosa commenfa valeas cum Dei aajutorio obtinere vicloriam. Et quia sagitta direclius mittitur, si meta, cui infigt

vestrae petitioni satisfacere, aequum esse decerno. " debeat, e diverso primilus opponalur, nos ipsum

lnhonestum quippe est, ut ecclesiasticus vir bis, qui foris sunt, caluranianlibus, per ignorantiam conticescat ; et Christianus de Christo reddere ra- tionem nesciens, inimicis insultantibus victus et confusus abscedat. Huc accedit9 quod saepe hujus rei noxia imperiiia, et cavenda simplicitas non so- ium audaciam increduiis suggerit, sed etiam erro- rem et dubielatem in cordibus fidelium gignit.

Et cum haec scientia ad fidem certe tota pertineat, fldes autem omnium virtulum sit proculdubio fun- damentum ; ubi fundamenlum qualilur, tota mox aedificii fabrica prsecipilium ruitura minatur. Scien- clom tamen est, qoia non vanae gloriae causa, vei solo conleniionis amore debet Christianus vir ad hoc certamen accedere : sed ob id potius si se spe- rat aliquid de conversionis gratia apud litigantis animum posse prodesse. Unde et Paulus ait : < Si quis vult contentiosus esse ; nos hujusmodi consue- tudinem non habemus (/ Cor. n). i Et ad Titum : < StuJtas autem qu&stiones, et genealogias, et con- tentiones, ctpugnas legis devila : sunt enim inutiles n vanae (Tit. n). > Etcum quis de hoc negotio litcm movet, adinoncndus est ut non contumeliaj jurgio, vel superbiae typho conlendentem exasperet : sed ejus mentem charilate benevola, et palientissima

confligeutem Jtid»um hic introducimus, ut verbo- rum nosiroruru spicuja non iu ventum effusa inani- ter defluant, sed ad certam poiius materiam jacuiata pertingam.

25 ln nomtne Domini, incipit ipsa conyressio. Dic igi:ur9 o Judaee (qui dum Trinitatem r.egas, et unitatem consequenter ignoras) si Deus, ut asse- ris, unus e&t in persona, cui diiil : < Faciamus ht>- minem ad imaginem, et simiiitudinem noslram? (Geiu i.) > Nain si una esset in deitate persoua, non diceret < faciamus, » sed faciaro. Si tres essent subsiantix, non diceret singulariler < imaginem no- stram , > sed potius imagines nostras. Dum igitur < faciamus > asserat trinum, < ioiaginem noslram > declaret unum, constat evidentissiroe Deum essen- lialiter uuum tribus constare personis. Eia, Judaee, perge per silvas divini eloquii, mecum simul incc- de, iegis tuae paginas studiose revolve , nunquid in eis aliquid huic nostrae assertioni reperies discre- pare ? Audi quid ttius Moyses itertim dicat : i Hic cst liber generationis Adam in die qua creavit Deus hoininem, ad imaginem Dei fecit illura : ma- sculuni et feminaju creavit eos (Gen. i). > Qnid esf, quod noudicitur, quia Deus creavil bominem ad imagincm et siroilitudinem suam : sed Deus creavit

flrrttv«t«kl*i /lAmnl/«A*t .

I~i:.«'~...«*

«mnom I

J5 £. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PAR5 III. ~ OPUSCULA VARIA. ii

#st subditur : : < Venile, descendamus, el confun A fincs terras (Ibid.) • Et, til huic , quam per os Da-

umus ibi linguam eorum (Gen. xi). i

Vides igitur, quia, i descendil Dominus > unara divinitaiis declaret essentiam ; < veniie i aulem < de- scendanius i tres doceat esse personas. Interroga etiam Abraham, quare tres vidit, el unum adora- vit? Scriplum quippe est : < Apparuit ei Dominus in convalle Mambre scdenti in ostio tabernacuii sui in ipso fervore diei (Gen. xvm) ; i deinde subdilur : < Cumque elevasset oculos suos, apparuerunt ei tres viri slanles prope illum (Ibid. ). i Ecce cum prae- imssum sit, apparuit ei Dominus; ubi causa reddi- uir, non diciiur, apparuit ei vir, sed apparuerunt ei tres viri. Ubi patenter ostenditur, quia is, qui sibi apparuit , el unus in substahlia deitatis, et tri

vid Spiritus sanclus eloquitur , aliara quoque Dei benedictionem similem demonstremus , ad librum Numeri recurramus. Ibi denique scriplum est: < Locutus est Dominus ad Moysen, > dicens : < Lo- quere Aaron et filiis ejus : Sic benedicclis filiis Israel, ct dicetis eis : Bcnedicat tibi Doininus , ct custodiat te ; ostendat Dominus faciem suam tibi, et miserealur tui ; convertat Dominus vultum suum ad te, etdet tibipacem (Num. vi). > Et, ut clarescat, quia unus est Deus, cujus nomen trina super popu- lum vocatione repelitur, illico subinfertur : < Irivo- cabunt nomen meum super filios Israel, et ego be- nedicam eis. > Ecce, o Judaee, dum cuncla pene legis toae voiu-

nus est in personis. Quod ipsius quoque Abrahae B mina revolvendo percurrimus, unitatem divinae es-

vcrba teslanlur, cum dicit : < Domine, inqoit, si in- veni gratiam iu oculis tuis, ne transeas servum tuum : sed offeram pauxillum aquse , et laventur pe- dcs vestri, et requiescite sub arbore (Ibid. ). • Cui eliam aplissime congruit illud, quod de Loth scrihitur, quia cum eum duo angeli ex Sodomis mox subverlendis educerent, ait ad eos Lolh : < Quaeso, Domine ini, quia iuvenit servus tuus gratiam coram te (Gen. xix) ; > ubi etiam paulo post subditur : < Pluit igitur Dominus super Sodomam, et Gomor- rham sulphur, et ignem a Domino de coelo (Ibid.).t Cmn euim Dominus a Domino pluere dicitur, patet profecto , quia utraque, Patris vidclicet el Fili, persona signatur. Hinc est enim, quod ad

sentias, ct Triniutem personarum aptissime reperi- pius. Et si cuncta, quae nobis ex tuis iibris testiino- nia suppetunt, ad hoc affirmandum colligere volu- nius, prius forsitan lingua fuliscente deficimus , quam exemptorum copia careamus. Sed quoniam omnis vestrae partis assertio in hoc praecipue soler- tes incumbit, ut Chrislum Deum esse, vel Dei Filium aegare contendat, nunc quoque nostrae allegationis articulus hoc itinere direclus incedat. Tu autem nolim nuhi, ut veslcr mos est, subdolis tergiversa- lionibus, veiut in variarum te formarum inoustra convertas , nisi ut Iubricus anguis , cum captus fifcris, manus evadere gestias, sed cuncta ad intel- ligendum tuorum sensuum viscera pateant , cor an-

Moysen dicil : < Ego sum Deus Abraham, Deus ^ liqnum ignoranti» velamen abjiciat , mentis aures

Isaac et Deus Jacob. > Quid est enim, quod se trium solummodo Patrum Deum esse comme- morat, et non etiam cseterorum? Nunquid noit etiam Deus Enoch ? Nunquid non Deus Noe , et aliorum innumerabilium justorum? Quid 26 esl, inquam, quod praiermissis aliis Patribus , irium se virorum solummodo Deum vocat , nisi ut se, qui unus esl in subsiantia, trinum esse in per- sonis ostendat ? Hanc quoque Trinitatem persona- rum, atque unitalem haiurbe propheta Isaias mani- fesle perdocuit , cum seraphim perhibuit se vidisse clamanlia : < Sanctus, Sanctus, Saoclus , Dominus Deus Sabaoth (hai. \\): > Ut enim personarum Trinitas monstraretur, terlio sanctus dicitur. Scd

vigilanter intendant. Cum vero mihi obviare non poterit, rationabiliter obticescat; ut, si possibile est, qui mibi, impcrito vidclicet homini, ad astrtien- dam veritatem suam argumcntorum materiam prae- stal, ipse quoque mentis lux lenebris ad credendum sapienlise suae lumen infundat.

27 CAPUT PRIMUM. De Chmto, qui e$t Fiiiut Deu Incipianruis igilur, et ejus, de quo loqulmur, torinm flducialiter imploremus, dicentes: $ Exsur-' gat Deus , el dissipentur inimici ejus ; et fogiant * facie ejus, qtii odemnt eum (Ptal. lxvii). > Deuni itaqtie Patrem omnipotentem Verbum de se anle omnia saecula genuisse legimus, credimus , et pro-

, — - „ „ ^ , _. r_^

ut unam esse substantiam Trinitatis appareat 9 non bamus. Quod si tu, Judaee* negare contendis , pro-

Domini Sabaotb , sed Dominus esse perbibetur. Quod David quoque similiter sentiens ait : < Verbo Domini cceli firmati sunt (Ptat. xxxin). > Verbujn enim Domini Filius est Patris.

Sed ut eosdero ccelos tola simul Trinitas ostenda- turoperata, repentede sancti Spiritus divinilale subjungilur : < Et Spiritu oris ejus omnis vjrtus

Ahmim IH%*A \ % 1\a nn£\ v«H<kli/»At Anipifii ftlihi lo-

cul duhio contra ipsum , quem te recoiere asseris, Deum pugnare convinceris. Ipse enim dicit : < Eru- ctavit cor meum verbum bonum (Ptal. xliv). > Dc hoc verbo per prophetam alium dicitur : < Ver- bum Domini validum , et forle , quis poterit com- prehendere iilud ? > (Isai. lv.) De lioc ilerum lsaias loquitur , ubi ait : < Sic erit verbum , quod

«irrftdietiir rie nrA mp.n * nnn rovortat-.ir at\ mp va-

45

OPUSC. II. — ANTILOGUS CONTRA JUDiEOS.

4«

lidatum, el mare in sinu suo diffusum. De quo , ut A absque illo : qui invenit omnem viam scientia?, et

superius dictum est, legilur : c Verbo Domini coeli finnali sunl (Ptal. xxxn). i Hoc Verbum de Palre ante saecula genilum, in utero Virginis hoino fieri voluil in fine saeculorum. De cujus Verbi incarna- tione Habacuc loquitur , dicens : c Ante faciem ejos ibit Verbum, el exibit in campis (Habac. m). • Quid autem sit boc verbum , si solerler inquiri- tur, paulo post inferius invenilur, cum dicit : t Ego autem in Domino gloriabor, et gaudebo in Deo Jesu meo (Ibid.). > Unde ei Isaias aperlissime clamal , dicens : c Ecce, inquil, virgo in utero concipiet, et parietFilium : et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod interpretalur nobiscum Deus(/sat. vn). i De quo . per eumdem propbetam alibi dicitur : i Do-

dediteam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo ; posl hxc in terris visus est, et cum homiuibus con- versatus est (Burvch. 111). > Nam si Christus, ut as- seris, Deus non csl, ostende mihi ex tuis libris , quando post datam legem Jacob, Deus in terra visus sit, et cum hoininibus conversatus. Sed cum inve- nire nou poleris, conviclum te in omnibus necesse est, fatearis.

Sed ne potius meis verbis circumvenirc, quam prophelarum exemplis superare te videar, accedat etiam Daniel, et lestimonium de Chrislo perhibeat : c Cum venerit, inquit, Sanctus sanclorum, cessabit unctio. Dicetis : Nondum venit Sanctus sanclorum, nondum venit Messias, venturus esl aulem, oslendite

minus dilexit eum, faciet voluntalem suam in Ba- & unclionem (Dan. vi) : i si aulem,quod verum est,

bylone, el brachium suum in Chaldaeis. Ego , ego locutus sum, et feci : vocavi eum, adduxi eum , et directa est via ejus (hai. xlvui). i Et mox ex ipsius Filii persona subjungitur : c Accedite ad me , et au- dite hoc: non a principio in abscondilo locutus sum : ex tempore antequam fierent ibi eram : et nunc Dominus Deus misit me, et spirilus ejus. Haec dicit Dominus Deus redemptor sancltis Israel : Ego Do- minus Deus tuusdoceu3 te ulilia , gubernans te in viaqua ambulas: utinam altendisses mandata mea, i et reliqua (Ibid.). Audi adhuc etiam Michrae pro- phetae testimonium de Christo : < Erit , inquit , in novissirao dierum prxparatus mons domus Domini in verlice monlium , et subiiiuis super colles , et

cessavit veslra unctio (non entin jam habetis tem- plum,non regem, non sacerdoies), agnoscite venisse Sanclum sanctorum , de quo per Isaiam dicitur : c Ego sum Deus vocans ab Oriente avem , et de terra longinqua virum voluntatis meae : et locutus sum, et adducam illud, creavi et faciam iilud. Au- dite me duro corde, qui longe estis a justitia, prope feci jusliliam meam (hai. rivi). > Adhuc autem et patriarcha Jacob accedat in uiedium : c Non aufe- retur sceptruin de Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est : et ipse erit exspe- ctalio gentium (Gen xlix). »

Si ergo jam per mille annos, et eo amplius sine rege vixistis, et sub pedibus gentium jacuistis, unde

fluent ad eum populi, et properabunt gentes muitac, ^ nunc exspoclationem gentium exspectalis? Ex eo

et dicent : Venite, ascendamus ad montem Poroini

et ad domum Dei Jacob, et docebit nos de viis

suis, et ibimus in semkis ejus : quia de Sion ex-

ibit lex, et verbum Domini de Hjerusalem : et

judicabit inler populos multos , el corripiet gentes

fortes usque in longinquum ( Mich. v ). i Quod

videlicet Isaias non modo sub eodem sensu , sed

ejusdem pene syliabis protuiit : nec nos ad robcv

randum 28 assertionis noslrx senlenliam piget

denuo scribere, quod per ora duorum propheta-

rum Spirilus sanctus voluil geminare. Ail ergo :

c Erit, inquit, in novissimis diebus praparalus mous

domus Domini in vertice montium,.et elevabitur

super colles, et fluent ad eum omnes genles, et ibunt

populi, et dicenl : Venite, ascendamus ad montem

Domini , et ad domum Dei Jacob : et docebil nos

vias suas, et ambulabimus in semitis ejus; quia de

Sion exibil lex , et verbum Domini de Hierusaiem :

et judicabit gentes, et arguet populos multos (hai.

u) ; i ubi el paulo post additur : c Domus Jacoh,

venite, et ambuleraus in lumine Domini (Ibid.). i

Neque enim alter ab altero hanc sententiam mu-

D

enim tempore, quo dixistis ad Piiatum, claman- tes : c Non habemtts regem, nisi Caesarem (Joan. xix); i regem non habuistis : et qui Regem regum audire noluistis, regnum simul cura patria perdi- dislis. Quod bene Moyses praviderat, cum dicebat : c Prophetam vobis suscitabit Dominus de fratribus vestris : omnis auima, quae non audierit prophelam illuun exterminabilur de popuio suo (Deut. xvm). » Et iterum idem Moyses dicit : c Dabit enim tibi Dominus cor pavidum , el deficientes oculos, et ani- mam moerore consumplam, elerit vita tua pendens autete: timebis nocie, ac die, et non credes vit& tuae (Ibid.). i Quaudo autem fuit yita lua pendens 29 ante te, nisi tunc cum movenles capul anle crucem dicebatis : < Alios salvos fecit, seipsum non polest salvum facere? (Matih. xvu.) Si Filius Dei est, descendat nunc de crucc, et crediinus ei (Marc. lxv). i Quod manifestissime per os David ipse Dei Filius loquilur, dicens : « Omnes, qui videbant mer aspernabaritur n.e (Luc. xxm); locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Domino, eripiat eum, salvum faciat eum, quoniara vult eum (Ptal.

VV.V . 1n

iia A*!nm ncntmA fi»n

47 S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA. 48

a te necdum comeditur. De quo Moyscs alvcrsum A abscondiuis, Deus Isracl Salvalor. » Si ergo Detts

te in Deuleronomio loquilur, dicens : < Bos, inquit, 'iuus immolelur coram le, et non comed.is ex eo (DeuU xxvm). » Ille erat asinus, de quo ilerum dici: : < Asinus tuus rapiatur in conspeclu luo, et non reddatur libi (Ibid.). • Jure quippe Redemptor nostcr per figuram asinus dicilur, qui ad suscipienda nostrae pravitatis oncra, quodainmodo lerga suppo- suit; quia sicut per prophelam dicitur : < Pcccata noslra ipse portavit (hni. liii). > Ubi adhuc aple subjungitur : < Oves, inquit, luae denlur iniiriicis luis : et non sil qui te adjuvet (Ibid.). >

Quas autem sint oves a quibus adjuvari synagoga debuerat , manifesle declaratur , cum subditur : < Filii tui et fili* luoe tradanlur alteri populo, viden-

est ipse, qui loquilur ; Deus cui dicit : < Tu es Deus ; » constat profecto, quia Palris ad Filium persona lo- quilur. Nam et quod non dicitur» simpliciler tu cs Deus , sed in te est Deus, el lu es Dcus absconditu' , humanilalem nostri Redemptorisraanifestc designat. Iu Christo enim Jesu, ut nosler ait Aposlolus, liabi- tat omnis pleniludo diviniiatis corporaiiler. Quod auiem dicit : « Labor Egypti , ct negotiaiio jEthiopiac et Sabaim, viri subliutes ad te transibunt, et te ad- orabunt (Coloss. u); » aperte denuntial ad fidem Chrisii omncs nationes gentium converiendas. Undc et paulo posl subditur : < Converliinini ad me, et salvi eritis omnes lines tcrrac; quia cgo Deus el non est alius. In mcmetipsum juravi : egredieiur de ore

libus oculis tuis, et dcficienlibus ad conspcctum B meo juslitioc verbum, cl non reverlelur; quia mihi

corum tota die, et non sit fortitudo in manu tua. » Sancti euim apostoli, qui oves per innocentiam di- cunlur, Israelilicae gentis filii sunt, quia ex eorum progenie originem ducunt. Qui videlicet alteri po- pulo tunc traduntur, cum Jtidaets persequentibus dicunl : < Vobis oportebal primum loqui verbum Dci ; scd quia repellilis, illud, et indignos vos judi- catis jelerna» vilae, ecce converlimur ad gentes. Vos autem hacc videnles non vidistis, et audientes non iulellcxislis (Aci. xiu). » Quod bene idem Moyscs usqueMiodie vobis improperat, dicens : < Non dedit vobis Dominus cor intclligens et oculos videntes, ei mires quae possent audire usque in praeseniem diem [Deui. xxvii i). » Idipsura etiam imprccatur advcr-

curvanunl omnes gonu, el jurabit omnis lingua (h?. xlv). » Et mox ipse, qui loquitur Pater manifestum de Fiiio perhibct teslimonium , cum subjungit : < Ergo in Domino dicenl : meae suut justiliae, et im- perium : Ad eum venient , et confuudenlur omnes, qui repugnant ei. In Domino justificabitur, ei lauda- bitur omne semcn Israel (Ibid.). » Cui simile est il- lud, quod per cumdem prophetam alibi dicitur • f Parum est, inquit, ut sis mihi servus ad suscibv*- das trihus Jacob, et focces Israel convertendas : Deo> le in iuccm genlium, ut sis salus mea usque tv extremum terrac (hai. xlix). » Servus attlem Chr?- stusidco dicitur, quia servi formam suscepit; undc ex parte humanitatis in psalmo Patrcm exorat, di-

sum vos dicens : < Perculiat le Deus amentia, et C cens : < Cusiodi animam meam, quoniam sanctus ca3citate, ac furore mentis : et palpcs in meridie, sicut palpare solet caecus in lenebris, et non dirigas vias tuas (IbidX » Et Isaias : < Auditc , inquit , au- dientes, el nolite inleliigere : et videte visionem, et nolile cognoscere. Excxca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude; ne forte videat oculis, et auribus suis audiat, et corde suo inlelligat: ct convertatur, et sanem eum (l*ai. vi). » Yis adhuc aliud Isaiae testimonium de Christo? < Ego, inquit, suscitavi eum ad justiiiam, el omnes vias ejus dirigam : ipse sedificabit civitatein mcarn, et caplivilatem meam dimiltet, non in prelio, neque in muneribus, dicil Dominus cxercituum. Ilxc dicit Dominus : Labor JSgypti , negoliatio i£lhiopixk,

sum : sahmn fac scrvum tuum, Deus meus, sperau- tem in le (Psal. lxxxv). > Quis est enim iste, qui se et sanctum csse constanter aifirmat, et salvum se fieri hitmilitcr exorat, nisi ilre, quem per Isalam Dominus venlurum esse promiltit , dicens : < Prope est justus meus , egressus est Saivalor meusT (hai li.) >

Eccc, ut el humanitatis infirmitas , et divinitatis polentia in uno mediatore Dei, elhominum ostenda- tur, qui illic sibimet ipsi salutem poposcerat, hic Salvator esse perhibetur. De quo idem Isaias alibi testatur, diccns : < Ecce dies vtniunt , dicit Domt- lius, el suscilabo David germen justum : et regnabit rex, el sapiens erit, et faciet judictum , el justiliam

ct Sabaim; viri sublimes ad te iransibunl, et tui ^ in terra (Jer. xxn); » deinde subjungit : < In diebus

erunt , ct posl te ambulabunt ; vincli manicis pergent, el te adorabunt, teque deprecabuntur. Tantum in le est Deus, et non est absque le Deus. 30 Vere lu cs Deus abscondilus , Deus Israel Sal- valor (hai. xlv). » Loquere, Judaoe, respondc , quis -* '"*, auidicit: < Egosuscitavi cum ad justitiam? > flccte oculos ad Cnein prioris "--• »-. i),.us exer-

iliis salvabitur Juda, et Israel habilabit confidentcr : et hoc est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus nosler (Ibid.). » Hic esl justus, ad cujus adven- tum idem propheta lotis viscerilus sestuat, et anhe- lat, diccns : < Rorate, coeli desuper, etnubcs pluai.t jnstum ; aperialur terra, el geruiinct Salvatorcm , ct justiiiaoiiatur simul; ego Dorninus crcavi eum (hai. xlv). » Et alibi : < Utinam, 31 in^uit , dirumperes :::' ^i riefirenflprf><; ; a f;irin tua montcs defliicrent.

*fr OPUSC. 11. — ANT1LOGU3 CONTR V JUDJEOS. &0

spleodor justus ejus , et Salvator ejus , ut lampas A morlali videlicet regi hocc propheiia convenire posse

noi) cemilur, consequens est ut dc Christo Dei Filio indubitanlcr dicla credalur. De quo, videiicet

aceendatur (hai. lxii). » De eodem Christi adventu, et Habacuc tesiimonium perhibet , dicens : « Et tespondit Dorainus , et dixit ad me : Scribe visum in buiu aperte , ut assequatur, qui legit ea ; quia adhnc visio ad lempus ; et orietur in fine , et non in Tacuum ; si lardaverit, susline eum, qnia veniens veniel, etnon morabilur( /fafrac. n). i Ad perhiben- dum adhuc testimonium Christo prophcta quoque Abdias accedat : « Qoo modo enim, inquit , bihistis super montem sanclum meuin, bibent omnes jugiter; et bibent et absorbebunt, et emnt, quasi non sint; et in monte Sion erit salvatio , et erit sanctus ; et possidebit domus Jacob eos, qui se possederant : et erit domus Jacob ignis, el domus Joseph flsmma , et

aUeruoDavid, Isnias ait : < Feriam vobiscurn pacttnn sempilernum , misericordias David fidelis. Ecce testem populi dedi eum, duceni, ac praeceptorem genlibus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis; ct gentes, quae non cognovernnl le, ad te currenl. Propter Dominum Deum luum,'et sanctum lsrael, quia gVificavit te (Isai lv). i Nunquid non jam David ex hac iuce migraverat, cum hsec propheu dicebat ? Quomodo igitur de eo diceretur, quia voca turus esset genles,etad eum genlesconcurrerent, qui jam exutus corpore cum mortalibus non maneret ? Si igitur hoc propheticae promissionis oraculum

domus Esau stipula (Abdias). i Quid enim per do- » nequaquam de eo, qui jam obierat, David dici po-

tuisse cognoscitur, restat ut de eo, qui necdum venerat, prolata fuisse credatur.

Rursum etiam de reprobatione Judaeorum, et vocalioue genlium manifestissimam per Zachariam Dominus prolulit sententiam, dicens : < Non est mihi volunlfts in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra. Ab orlu enim solis usque ad occftsum magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificaiur et oflertur nomini meo oblalio munda ; quia magnum est no- men meum in gentibus, dicit Dominus exerciluum (Malach. i). * El paulo post : « Et in die illa dicit Dominus exercituum , disperdam nomina idolorum de terra, et non memorabuntur ultra, et spirilum

mum Jacob, ct Joseph, nisi Ecclesia Chrisii ? Quid

pcr domum Esao debet intelligi, nisi infidelium po-

pili ? Domus ergo Jacob, et Joseph ignis facta est;

quia snncia Ecclesia igne sancti Spiritus inflammata,

ad amorem Dei frigida dudum carnalium corda suc-

cendit : et sic a concupiscenlia presentis saeculi ad

desiderium Crealoris domum Esau velul stipulam

concremavit. De quo videlicet igne in nostro Evan-

gelio Veritas dicit : « Ignem veni millere in terram,

el quid volo, nisi ut nrtleal? > (Luc. xn.)

CAPUT H.

De Ckristo, qni est lapis angularis.

Dic mihi lioc eliam, o Judaee, quis est iste lapis,

quem Dominus poliicelur se positurum in fundamento

r_ §.._ _ _ — ^_ , __ — , K

Sion ? Unde Isaias ait : « Ecce ego miitam in funda- ^ pseudoprophetarum, et spiritum immundum auferam

mento Sion lapidem probatum , angularem, pretio- sum, in fundamento fundatum (lsai. xxvm). i Quis ( st, inquam, iste lapis, nisi ilie, de quo David canit : «Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus esl in caput anguli? (Psal. cxvn.) i Quod si bpideum cor tuum lapidcm malerialem ab Isaia dictum existimat, audi quod sequitur : « Super quem qui ceciderit, confringelur : super quem vero ceci* dcrit, conlerel eum. i Lapidem eiiim , qui in fun Ja- inenlo parietis ponilur, non posse super aliquem cadere , iiquido comprobaiur. Hic est utique lapis Ule, quem Daniel vidit abscissum de monte sine iuanibus (Dan. »); Chrislus videlicet sine opere complecteulium , de incorrupta virginc procreatus. Audi adhuc testimonium, quod idcm Isaiasde Christo profert, dicens : « Egredietur, inquit, virga de radicc J *sse , el flos de radice ojns asccndel , et rcquicscet supcr eum spirilus Domini , spirilus sapienlke el iulellectus, spiritus consilii el forlitudinis , spi- ritus scientia; et pieians, et rcplebit eum spiri- tus limoris Domini (lsai. xi). i Jani quid apertius eo, quod de Cbrislo David canit in psalmo? « Dominus dixit ad me : Filius meus es% tu, ego hodie genui tc ;

de terra (Ibid.). i Dic etiam, Judsee, dc quo intelli- gis, diclum fuisse, quod legis : « Deus, judiuum tuum regi da, et juslitiam tuam filio rcgis? (Psal. lxxi.) i Quis est isle rex regis filii pater? Nunqnid David Salomonis? Sed iege per ordinem psalmum, et vide quid sequilur : « Et perntancbit cum solc, el ante lunam in sxculum sseculi. i Nunquid Salo- mon permanere in srecnlum saeculi dici veraciler potuit, qui vix per quadraginta annorum curriculum regni gubcrnacula lenuit?

Lege adhuc, et coatinua totum psalmum, et con- sidera quomodo a Salomone reperiatur alienus, maxime illic ubi dicitur : « Ex usuris et iniquilate n liberabit animas eorum (Ibid.). i Nam quomodo Sa- lomon ex iniquitate libcrare auimas potuit, quia ex juslitia , quam primilus cepit, idem ipse ad iniquila- tem postmodum declinavil? lllud etiam cui conve- nil, msi soli Deo, quod dicitur : « Sil nomcn ejus benediclum in sa3cufa?i Sequilur adhuc psahnus, ei dicit : « Et beuedicentur in eo omncs Vribus tcr- rx, omnes geutes magnificabunl eum. i Hoc ideiu jam olim Deus promiscrai Abrahsc, dicens : « In scrnine tuo bcnediccnluromnes genles (Gcn. xxvi).i

51 S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA. 52

dixlt vir cui conslilulum esl de Chri6to Jacob (// A nrnm psalmum, ct considera manifestnm Domini ad

David de Christo promissum : c Juravi, jnquit, Da- vid servo mco, usque in aeternum prseparabo seinen

ll$g. xxiii). » Iu lil>ro Paralipomenon : c Et f lctum est, inquit, verbum Domini David ad Nathan pro- phetam, dicens : Vade, etdi> servomeo David : Haec dicit Dotninus : Annuntio libi, quod aedificatunts sil domnm tihi Dominus. Cumque impleveris dics tuos, ut vadas ad patres luos, snscilabo semen tuum post te, quod erit de iiliis tuis,et stabiliam regnum ejus; ipse aedificabil mihi domum, ei firmabo soiiunr ejus usque in sempiternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit inihi in filium, ct misericordiam meajn non au- feram ah co, sicul absluli ah eo, qui anfe te fuit, ct staluam cum in doino mea, cl in regno meo usque in sempiternum, et thronus ejus erit firmissimus in perpeluum (/ Par. xvn). »

CAPUT III. Refulanlur Judasorum errore$. Quis aulem ila dcsipial, quis ica insaniat, ut iiaoc omniacredat in Salomone fuisse complcta? Nam qualiterin Salomone intclligendum est, quod dici - ittr: t Postquam dormieris cum patribus luis, susci- taho semen tuum post te, quod erit de flliis tuis, et stabiliam regnumejus (// Reg. vn). * Qualiter, in- quam,dicihoc de Salomonc potuit, qui non post niorlem David nalus est, vcl regnare ccepit, seJ ad- huc patre vivente regnavit? Quid est ergo quod di- cilur: c Postquam dopmieris cum palribus luis, sus- cilabo semen tuutn posl te ; i nisi quod Chrislus cst in hac promisuonesignalus, qui non ante mortem David, sed longepo&t ejusobitum fuerat suscilandus?

tuum ; et aedificabo in saeculum saeculi sedem luam (P$al. lxxxviii). » Et paulo post : c Ponam, inquit, in mari manum ejus, et in fluminibus dcxteram ejus. Ipse invocabit me, Pater meus es lu, Deus meus, et susceptor salutis meae ; et ego primogenitum ponam illum et excelsum prae regibus terrae; in acternum servabo illi misericordiam meam, et lestamenlum meum fidele ipsi; el ponam in saeculum semen ejus; el tbronum ejus sicut dies cceli. » El iterum : c Semel juravi in sanclo meo si David mentiar, se- men ejus in aelernum manebit, et tbronus ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna perfecla in aeter- B num, et tcslis in coelo fidelis. »

Has igilur omnes promtssiones ad David factas subtililer inspice, et vel regem de David progenie \n ejus soiio praccedentem oslende, vel omnia de Chri- sto praedicta, et in ipso complela necessario confi- tere. Perge adhuc, et discute alium psalmuin. Quis- enim est ille , de quo dicitur : c Mater Sion dicet : llomo, et homo faclus est in ea, et ipse fundavit eam AUissimus? (P$aL lxxxviii.) » Quis est iste Altissimus, qui et homo dicilur, et altissimus? Scrutare, inspice, revolve, si placet, omnes sacri eloquii paginas, et perpende, qnia AUissimus ubique de Deo dicitur, nusquam dictum de simplici ho- mine reperilur. Reslat crgo ttl cum AUissimus, el homo simul jungatur; Deus, et homo una persona

Qui videlicetaedificaretdomum Domino de parieti- C diclus inlelligalur, de quo mirabiiiter dicitur, quia

bus non manufaclis, sed delapidibus vivis, et pre- tiosis, hoc est, sanclis et juslis. Illud quoque quod suhditur: c Fidelis erit domus ejus, et regnum ejus nsque in sempiternum coram me (Ibid.). » Quis de Salomone dictum intelligat, cum domum ejus alieni- gcnis mulieribusplenam fuisse Iegal?Quo eniin pncto domus Salomonis Deo fidelis exslitit, qnas gentilihus mulieribus, etcolentibus idola plena fuit? Ipse cliain ab eis seduclus in idololatriam corruit, et Lonus ini- lio, proh dolor! malos eiitus habuit. Aul quomodo thronus ejus firmissimus in perpeluum jure dicilur, dum conslet quia de Salomonis semine rex nusquam hodie reperilur?

Necessc est ergo. Judaee, ut cuncta hsec, qnac Sa- gas, audire deleclat

is, qui natus est in ea, hoc esl in Sion, ipse funda- vit eam. Necesse esl quippe prius civilatem fundari,. el sic poslmodum in ea homincm nasci. Scd quis valet prius urhem construere, et in ea postmodum de vcntrc malris *xire? Quis, inquam, nisi Redcm- plor nostcr, qui in his quae fecil, dignalus est fieri ? Quid ad haec, Judane, jam lentabis objicere ? Qua invcrecundae menlis audacia tam claris, tam apertis, tam divinis poteris asserlionibus obviare? Eslo, quod blasphemantes dicilis , Christum de se po- tuiise mendacia fingere ; nunquid, et antequam na- scerelur, si Deus non esset, per aliorum ora semet- ipsum valuit prophetare? Hlud eliam qualiler inlelli- Eructavit cor meum verbum

iomoni vides ncquaquam posse congruere, Chrisio falearis per omnia convenire. De quo eliam Zacha- rias testatur, dicens:,'c Haec dicit Domiiius Deus exercituum : Ecce viroriens nomcn ejus, ei subter eum orielur, et aedificabitur templum Domino : ipse cxstruet templum, et ipse porlabit gloriam, etsede- hit, et dominabitur supcr soiium suum, et erit sa-

bonum, dico ego opera mea regi (P$al. xliv). > Quis est ille rex, cui Deus opera sua dicat. Dicis mihi fortasse : David ; sed lege sextum psalmum per or- dinem, et sensus intellige veritatem : descende pau- lulum inferius, et interroga non me, sed ipsum Do- minum, quis sit r x, cui ipse opera sua dical. Audi quid pnedicto regi Dcus ipse loquatur : c Sedes, in-

/tnit iii» fionc iii eno^nliim cvnili • vircr» dir££linnis.

53

OPUSC. II. — ANTILOC.US CONTRA JUDjEOS. 54

35 ^de a dextris meis A gruere, qui Scriptune considerat oroinem, quis po-

Dominus Domino meo (Psal. cvn). » Si cnim boc de David, ut asseris, de- bel intelligi, illud, quod scquitur, qua raiione David potcrit coaptari? c Tecum principium in die virtutis tuae, in splendoribus sanctoruro, ei utero ante Luei- feruin genui te. > Et iterum : c Juravit Dorainus, et non peenitebit eum. Tu es sacerdos in aeternum se- eundum ordinem Melcbisedech. » Igilur si scquentia ad iotellectum David non vales infleelere, cogeris cliam superiora de Christo, cui aperlissime con- gruunt, dicla firmare. De quo Isaias manifcste pro- nuntiat , dicens : « In die illa erit radis Jesse, qui stat in signum popuiorum : ipsum genles depreca- buniar, et erit sepulcrum ejus gtoriosuro (Isa. xi). > Radii quippe Jesse in signum stat populorum,

terit dubitare? Addat adhuc Jesus terlium de Salva- tore nostro teslimonium, quatenus, ut ita dixerim, in ore duorum, vel triuro imo teslimoniorum, slet omne verbum. Ait ergo: c Chrislus purgavit peccata ipsius, et exaltavit fn $ternum cornu ipsius, et dedit iili testamentum regam, et sedem gloriae in Israel [Ecclu xlvii). i Si ergo Christus, qui secnudum carnem cJe David originem duxit, ipse David peccala purgavit, ipse comu David in perpetutim exaltavit, eteisedem glorise contulit; conslat profeclo, quia fllius est David, et ipse esl etiam creator David. De David enim dici lector ista considerat, si superioris textus ordinem oculo continuante percurral. Non cessetadhuc Isaias perhibere teslimonium de

quahdo Chrislus signaculam crucis imprimit fronti- " Christo: c Ponam, inquit,superhis,qui fugerufttde

bus hominum. Scpulcrura auem ejus in tantam est gloriosum, ut salvo eo, quod redempti per ejus mor- tem sibi gloriam totis visceribus exhibemus, etiam l cum ipsum miraculis coruscantem gloriae suae ejus i ad 83 omiiem mundum provocare cernamus. CAPUT IV. Con/trmatur Christum vere e$$e Filtum Deh Jam vero inier tot prophetarurn oracula, inter tot cvi.lentissima sanclorum leslimonia , nunquid tu, Josu fili Sirr.cn, omiiiuo tacebis, e; inler caHeros tu quoque tcslimonium de Christonon proferes? Acce- clal jam facundissima sapienlia tua in medium, ct fortiorem Jesum, fontcm vidclicct paradisi , in or- bem terrarum sub evangelislarum fignra cum qua- luor suis fluminibus introducat : iLegem, inquit, mandavit Moyses in proeceptis justitiarum, et hxrc- dilate domui Jacob, et lsrael promissionis. Posuit David puero suo excilare regern'ex ipso forlissi- muin in throno honoris sedenlem in scmpiternuin. Qui implel quasi Phison gapicntia, et sicut Tigiis in diebus novorum : qui implel quasi Euphrales s-nsuro , qui muiliplic.it quasi Jordanis in tem- pore messis, qui millil disciplinam sicut lucem , et assislensquasiGehon in die vinrfemfce (Eccli.xxw). > Ecce, bone Jesu, unum de Christo leslimonium, da consequenier et aliud : i In sermonc, inquit, ejus siluil venlus, cogilalione sua placavit abyssum, et planlavil illum Dominus Jesus : propter ipsum cou-

Moab, leonem et reliquias terrse. Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filias Sion (Isai. xvi). > De hac enim gente Moabitarum egressus est Agnus immaculalus, qni tollit peccala mundi, qui dominalur inorbe lerrarum. Nam qut leo proplcrfortitudinem dicitur, ipse agnus propter mansnetudincm perhibelur. Pelra autem deserti Rulh intclligitur, qure deserla prioris morle conjugis, Obed de Booz genuit, de quonim eliain Christus stirpe descendit. Quod autem ergo hic pro- phctarum dicta permisceo, ctnunc hujusteslimonia profcro, nuncad illius, quem jam reliqueram, vcrba rccurro, hoc ex tsedio agere, vilandae videlicct salic- latis causa, contcndo; ne si unius plura simul lesli- C monia congerantur, audientibus faslidiiim generetur. Per singula quoque leslimonia prophetarum nomina ponere studeo, qualenus, si tibi, quid dicatur, for- tasse locus inquiritur, ad evitandum calumniam fa- cilereperialur. Rursus igitur Daniel testis accedat, ct quid de Christo cognoverit, in medium proferat ; sed prius narret quid rex Nabuchodonosor viderit, postquam tres pueros in caminum ignis jaclari prae- cepit: c Ecce, inquit, videovirosquatuor solutosam- bulantes in medio ignis, et nihil corrupiionis in eis, etspecies quarti similis est Filio, Dei (Dan. m). > Ecce, Judxe, habes Filium Dei, cur ullra negare ni- teris Filium Dei ? Loquere, responde; quid perspi- cacius, quid manifeslius exprimi potuit de Filio Dei,

stimmatus esl ilineris finis, et in sermone ejus cou- n quam dicere Filium Dei? Quod si jam nihil objicere, summata siint omnia (Eccli. xliii). > Multa dicemus nullum vales aufugium iiivenire, da manus, temet- cl deficiemus verbis. Consummatio aulem sermonum ipsc est. In omnibus gloriantcs, ad quid valebimus? Ipse enim omnipotens super omnia opera sua ; ter

ribilis Dominus, el magnus vehemeiiter, et mirabilis potenlia ipsius. Glorificanles Dominum quaulum- cunque poteritis, supervalcbit adbuc et admirabilis inngnificeniia ejus. Benedicenlcs Dominum, exaltale

■ ll.tanr* /MKinlnm i

ipsum victori humiliter trade, viclumque te, et su- peratum funditus confitere. Nunc etiam quid ipse Daniel de Christo, de Filio viderit, dical: c Aspicie- bani in visione noctis, et ecce cura nubibus cccli qua- si Filius hominis vcniebat, et usque ad dierum an- tiquum pervenit: et in conspectu ejus obtulernnt eucn, et dedit ei potestalem, et bonorem, et regnum:

55 S. PETRl DAM'AN! OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA. 50

que ad Christum ducem hebdomadas seplem, A londente se obmutescer, et non aperiel os suum ,

37 ct mar* m anguslia temporum : et post hebdo- tnadas sexaginta oceidelur Chrislus : et non erit ejus populus, qui eum negaturus est (Dan. u). > Quid apertius, quid espressius de morte Curistidici polesl eo,quod dieitur, «occidetur Christus >? iNou hic mystica latet flgura, non occulta sentcntia, sed aperta polius, licet defuturis jam nunc narraturhistoria. Cui etiam Danieli Gabriel angelus paulo superius iterum. dicit : < Tu autem animadvcrte sermonem, et intelligc visionem : septuaginta hebdomada? abbreviatse sunt super populum luum,et super urbeinsanctam tuaxn : ut consumelur pravaricatio, et Gnem accipiat pec- catum, et delealur iniquilas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio, et prophetis, et

de angustia el de judicio sublatus est. Generatjo- nem ejus quis enarrabit? Quia abscissus est de terra vivenlium : 3$ propter scelus populi mei percussi eum. Et dabit impios pro sepultura, etdivilem pro morte sua, eo quod iniquitatem non fecerit, nee dolus fuerit in ore ejus, et Dominus vohiit eum con- terere in iniirinitale. Si posuerit propeccato animam suam, videbit semen loogaevum ; et voluntas Domini in manu ejus dirigetur, pro eo quod tradidit in morte auimam suara, et cum scelcraiis deputalus est ; et ipse peccata muliorum lulit, et pro transgressoribus rogavil, ut non perirent. >

Yis adhuc audire alia atque aiia de morte Ghristi lucidissima tesliraonia, et absque ulla prorsus obscu-

ungatur Sanctus sanclorum (Ibid.). > Quod si de B rilateprolata? Audi itaque quid Salomon de Judaeis

profinito temporuin numero dubitas, lege Tcrtullia- iinnf, et manifeste reperies quadringentos nonagiuta annos fuisse a primo anuo Darii regis Persarum iisqne ad excidium Hierusalem, quod factum estper Vespasianum Romani imperii principem. Septingentae autem hebdomadae quadringenlos nonaginla annos absque ulla dubietate pcrficiunt. Dicitis aulem necdum venisse Chrislum, et adhuc cum vos exspe- ctare venturum. Sed quis ambigat hunc annorum numerum a lempore Dauielis esse transactum? cum jara mille quadraginta annos huic summae superad- ditos esse non ignorem ?

Impudentissimum ergo est , post tam longum tempus, prophetico numcro superadditum, futurum

contra Gbristum machinantibus, et de ejus nece tractantibus, asserat : « Dixerunt, inquit, impii apud semetipsos : Yenite, circumveniamus juslum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius est opcri- bus nostris, el improperat nobis peccala legis, et diifamat in nos peccata disciplina? noslrae. Promittit se scientiam Dei habere, et Filium Dei se nominat. Faccus est nobis in traduclionem cogitalionum ani- inaruin nostrarum. Gravis cst nobis etiam ad viden- duin, quoniam dissirailis est aliis vita illius, et iin- wutatce sunt viae ejus. Tanquam nugaces sestimati sitmus ab illOj et abstinet se a viis nostris tanquam ah innmunditiis, et praefert novissima jusiorum, ct gloriatur patrem se Deum habere. Yideamus ergo

adhuc asscrere Salvatoris adventum. Nam ipso tem- C sj sermones iliius veri sunt, et tenlemus qua) ven-

pore, quo Dominus agebat inler homines, potcrat

forsilan malitia Judseorum veritati conlradicere, ap-

probans se de expleto tanli tcmporis spatio dubitare.

Xunc autem cuin supra prafaium numerum lam

roultiplicia annorum curricula supercreveri:it, quis

jam de praefixo numero se dicat ambigere cum su-

peraddita tot temporum spalia vix valeat suppu-

\zre1

Rursus de passione Christi, et morte ejus Isaias nperlissime loquitur, dicens : i Domine, quis credidit auditui nostro, el bracbitim Domini cui revelatum cst? Et ascendil sicut virgultum coram eo, et sicut radix de lerra sitienli : et non est species ei, neque decor ; et vidirous eum, et non erat aspectus, et de- . sideravimus eura despeclum, et novissimum viro- rum,virum dolorum, et sciemem infinnitalem, el qtiasi abscondiltts est vullus ejus, et despectus ; unde nec reputavimus eum. Yere languores noslros ipse tulit, et dolores nostros ipse porlavil : et nos puta- vimuseum quasi leprosum, et percussum a Deo, et

tura sunt illi, et sciemus quae erunt novissima iilius. Si enim est verus Dei Filius, suscipiet illum, etlibc- rahil eum de manu contrariorum. Gontumeiia cl lormenlo interrogemus illum, ul sciamus revercn- tiam ejus. Morle turpissitna condemnemus illum ; erit enim respectus ex sermonibus iilius. Uaec cogi- laverunt, et erraverunt : excaecavit enim illos maii- tia eorum, el uescierunt sacramentum Dei, elneque speraverunt mercedera juslitiae, nec judicaverunt honorera animarum suarum (Sap. u). i Et Iliere- mias: i Spiritus, inquit, oris nostri Ghristus Domi- nus captus esl in peccatis nostris : cui diximus : In umbra tua vivemus in gentibus (Thren. iv). > El per healum Job ipse Dominus in passione posilus con- queritur, dicens : < Rugse ine& testimonium dicunt contrame,et suscitatur falsiloquus adversum facicm meam contradicens mihi. Goiligit etiam furorem suum in me, et comminans mihi, infremuit coqtra me dentibus suis : boslis meus lerribilibus cculis me intuitus est. Aperuerunt super me ora sua, ex-

nmhmnlM nor^nccAriinl m^Tillfim KlAQm fiAtiali

57 OPUSC. III. — DIALOGUS INTER JUDJSUM ET CIIRISTIANUM. 58

Ecce qui posl lam perspicuam exemplorum lucem A vium. Audi igitur, quid ipse dicat : i Dixil Balaani

adbuc leslimoniis indiget, restat ul ad contemplan- dum radiantem in meridie solem lucernae lumen efflagitet. Nam cum tol aslrorum cocleslium radios coram te, Judaee, videas enitescere, miror, quae tain densa? tenebne caeitalis locum etiam in Tacuis ocu- lorum orbibus 39 valeant obftinere. Hscc enim per- spiiualux veritatis illum quoquelatere non potuU, qui leiielrossB cupiditatis caligine oculos cordis ami- sii, Balaain videlicet, qui dum lucem aliorumve * faslidiis praetulit, ipse in lenebris ambulavit. Si ergo, Judse, ad verilatis viam videntium non vis babere ducaium, saltem caecus caecum bunc sequere prae-

Alius Bebor ; dixit homo cujusobluralus estoculus : 40 dixit auditor sermonum Dei qui novit doctriuani Altissimi, et visionem Omnipolentis vidcl, qui cadens apertos babet oculos : Yidebo eum, sed non modo : inluebor illum, sed non prope. ORIETUR STELLA ex Jacob, et consurget virga de Israel, el perculiet duces Moab, vaslabitque omnes filios Selh. Et eril Idumaca possessio ejns, haeredilas Seir ccdct inimicis suis : lsraei vero fortiler aget. De Jacob erit qui domiuetur, et perdat reliquias civilalis (ATu»i. xxi v). >

Sit nomen Domini benedictum. >

4142 OPUSCULUM TERTIUM.

DIALOGUS INTER JUDJEUM REQUIRENTEM, ET CHRISTIANUM E CONTRARIO RESPONDENTEM. AD EUMDEM HONESTDM.

Arccmentum. — Eorurndem Judaeorum pertinaciam adhuc vehementius coarguit , dum quasdam captiosas quaestiones, quas frivole in Cbrislianos objiciunt, dissolvit. Pendent aulein omnes ex illo capite, cur si Ciuihlus legein non solverc, scd adimplere venisset, legis Mosaicae cseremonise a Christianis negligunlur. Ostendit igilur legis Mosaicx prxcepta, mystica et futurorum praesagia fuisse, ideoque in Cliristo finein accepisse.

Nunc autem de qnibusdam caerenioniis , -super R qjiibus saepe scrupulosissime quaeritis , et garrulis ambagibus quaeslionuni lucem roovetis, sub quodam inquisitionis, responsionisque dialogo brevis inter uos contexalur oralio, ut cum tibi fuerii ex oronibus salisfactum, aut compellaris manus dare conviclus, autcumignominiosa tua recedasinfidelitateconfusus. Age igilur.

Quastio i . Si Christus non venit legem solverc , seJ implere , cur carne non circumciditur Cbrislia- nus?

Respom.o. Imo jam se ideo Christianus minime circumcidit, quia quod circumcisione prophetabatur» Chrislus iinpievit. Exspoliaiio quippe vilae carnalis, quaein veieri lege fueralflgurala,inChristijam cerni- tur resurrectione compieta : et quod exspectamus in G nostra resurrectione futuruin, jam in sacri bapti- smalis mysterio commendatur. Carnalis ilaque cir- cumcisio tanquam superflua jure contemnitur, cum jam spiritualis, propler quam significaudam illa prae- cesserat, celebratur

Quastio 2. Cur omittil Chnsiianus Sabbatum co- leie, si Christus uon venit legem solvere, sed iui- plere ?

Responsw. a nobis Sahbatum ideo non servatur , quia quod lunc crat in figura premissum, per exhi- itiiianem rei jam videmus implctum. !» r,*-:—

tione cesseraus. Ad quod Sabbatum celcbranduiii ipsc provocat, dum clamat : < Venite, inquii, adme, omnes qui laboratisj et onerali eslis, et ego reficiam vos. Toliite jugum meum super vos , et discile a me quia milis sum et humilis corde, et invenielis re- quiem animabus vestris. i Carnalis ergo Sabbali cultum supervacuum ducimus, cum jam iliud verum et salutiferum , propter quod instilutum esta cele- Lramus.

Quccflio 5. Si Christus non veuit legem solvere, sed implere, cur Christianus negligit ciborum difle- rentiam, quae in lege pracipilur observari ?

Responsio. Imo idcirco haec a Chrislianis ciborum differenlia non admitlilur, quoniam a Christo, quod per banc figurabalur, impleiur. Immundilia quippe, quae tunc cavebatur iu cibis, nunc in moribus repro- batur bumanis. Sicut enim sancti quique, ac jusli transferunlur in corpus Chrisli : sic ab eo reprobi et iniqui tanquam cibi repelluntur immundi.

Poslquam ergo ipsa Veritas, quae significabalur, advenil : inerilo significationis umbra cessavit.

Quccslio 4. Si Chrislus non venit legem solverc, sed implere, cur et aniraalium carnibus sacrificium Deo Chrislianus non curat offerre ?

Responsio. Imo idcirco a Chrislianis hujusmodi sacrificium non offertur, quia quidquid ir

59

S. PETIU DAMIANl OPP. TOMUS SEU PARS III. - OPUSCULA VARIA.

60'

FOt , postquam hoslia tingularis illuxit, mulliplex A annum vel cliam veritas, ac sapienlia Dei, quae cuui

umbra, quae prsecedebat, evanuit. Quis enim nesciat eadem sacriGcia potius ad hoc inobedienti populo, ne cum idolis for.iicarctur, imposita, quam Deo, lan- quam ipse desiderarct, oblata ?

Qucestio 5. Si Christus non venit legem soivere, sedimplere, cur Christianus azymam quam lex pra> cipit, nonobservat?

Responsio. Idcirco a Christianis visibius nia , et corporalis 43 azyma floccipenditur, quoniam expur- gato veteris vitue fermenlo, nova conspersio spiritua-- liter adimpletur. Tunc enim crat legis Scviptura Pneceplum, nunc esl testimonium :et poslquam id quod significabatur, advenit ; hoc ouod signiGcabat, intcriit.

doceat angelos in coelo, homiues etiam docere venit in terra : quod prius jusscrat carnaliler sub aenigma- tisumbraservari, postmodum discipulis suis spiri- tualiter mandavit intelligi.

Responsio. Sic euim dics septimus feriatus esse praecipilur, ui aeterua pcr eum requies designetur. SLc et in anno seplimo, sic et in Jubltaeo, qui per annorum circulum septenario numero septies repli- cato, et monade superaddila in quinquagenanum ducilur, secura quies perpetuae beaiitudiuis iiuima- tur. Incipiente quippeJtibilseo, lubis canitur, omnes- que ad possessiones proprias revertuntur ; quia sicnt- dicit Apostolus ; i Ipse Dominus in jussu, etin vocc archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo ; canet

Qu(cstio6. Si Christus legem venit implere, cur B cniin tuba, et morlui resurgent incorrupli. i 44 Ad

Chrislianus paschalis agni sanguine Pascha non celebrat, cum hoc tantopere le* ipsa deccrnat ?

Responsio. Hic id ipsum respondendum, quod jaxn superius dictum est ; quia postquam verus ille Agnus qui significabatur, advenisse cognoscitur ; ille , qui significabat, snperflutts judicatur. Cujus utique san- guinis non jam ligneas, sive lapideas fores inungi- mus, sod interioris potius hominis viscera consi- gnamus.

Qumsiio 7. Si non solvit legem Chrislus, cur lege mandntam non celebrat neomeniam Christianus ?

Rtsponsio. Propterhoc eliam Christianus celebrare contemnit, quoniam id totum, propter qtiod olim celebralum est, Christus implevit. Novae quippe Iunae

possessiones aulem suas unumquemque rcdire, csl corporasua protinusincorrupla rcciperc. Tuncrevcr- lelur Adam ad antiquam carnis suao terram, in qua primiius habilaverat : tunc Noe, Abraham, Moysi, cunctisqtic propria possessio reddilur, dum corpus illis incorruptibile reformatur. Redemptor itaqtte nosler, qui discipulis aperuit sensum, ut intelligeretit mysteria Scriplurarum, noluit Jubilaeum, noluit se- ptimum rcmissionis annum, vel cneteras legalis ritits caeremonias carnaliter ob&ervari.

Poslquam lucc omnia spiritualiter fecil inlelligi, tunc cnim mandata legalia veraciter adimplentur, cuir juxta spiritualcm intclligcntiam ad quam inslilul? sunt, fiunt. Nam tunc erant vactia, umbra scilicei e»

solemnitasnovamdesignalin liomine fleri crcaturam, C imago rei, non ipsa res, cum carnnliterservabaiilur

de qua dicit Apostolus : i Si qua igiiur in Christo nova crcalura , veiera transierunt : el ecce facta 6unt omnia nova (// Cor. v). >

Quastio 8. Si Christus non venit legem solverc, ctir Christianus illa ablutionum baplismata, quae lex pnccipit, nou observal ?

Responsio. Ideo ha»c Chrislianoe non merenlur ob- scrvanliae cultum, quia lunc umbra» fuerunt futuro- ruin, quorum nunc pcrspicuum possideinus effectum. Co.sepuhi enim suinus Christo per baptismuin in mortc (Rom. vi) ; ul quomodo surrexit Christus a morluis per gloriam Patris, sic et nos in novitate viiae amnulemus.

Quastio 9. Si lex a Chrisio implela est, non soluta,

Yis audirc quomodo erant vacua et vana, el non ve ritas ipsa, sed verilalis excmpla ? audi quid ir Exodo Domiuus ad Moysen dicat : i Erunlque vecles ex ulroque latere altnris ad portandum : non soii- dum, sed inanc, cl vacuum facies illud, sicut libi ii> monle monstratum est (Exod. xxvu). > Quod ergc Moyscs vidrt in monic, sancla Ecclcsia esl, ipsa r& verilas est. Tabernaculum aulem illud in deserto conslructum, umbrn, ct imago ejttsdem Ecclcsise esf, ad cujusexemplum facluni csl. Esl scilicct homo, ail cujus imaginem fit sigillum, sed in cotnparalione vi- caria, homo quiJcm rcs, et veritas dicitur r cum si gilltim simililtido tanlum rci , et forma videatur. Poslquam crgo vcnit plcnitudo (cmporis, implevif,

quid rationis objicilur, ut a Christianis Scenopegiae D dum ea spiritualilcr cxhibenda mandavit. Unde fn- solemnilas non colalur ? ctura est, ut post adventum Domini terrena illa Hie-

Responsio. Tabernaculum Dei societas est populi rusalem cum suo tcmplo fundilus eversa corrueret, Chrisliani, et quoniam illud tabernaculum sanctam quatenus sola per mundum sancta universalis Ecclc- pracfigurabat Ecclesiam, .'conlemnilur signum, post- sia coruscaret. Sicut enim evangclista rcfert, quibus-

61 OPUSC. III. — DIALOGUS. INTER JUDiEUM ET CHRISTIANUM. 0£

cceleslis apparuit, el in templo illo non remansii la- A hibeat, profeclo Deum et hominera clarius manife-

pis super lapidem. Eral prius pontifex sanguine taurorum, et hircorum, puriflcans populum : sed ex quo venil vcnispohlifex, qui sanguine suo purifica- ret credentes, ntisquam esl ille pontifcx prior, nec ullus ei relictus est locus. Altare fuit prius, sacrificia cetebrabantur , scd ut venil verus Agnus, qui se ipsum obtulit hostiam Deo, cuncla illa velul pro tempore posita cessavere : propterca sane hoc di- vina dispensatio procuravit, ut et civitas ipsa et templum, et omnia illa pnritcr subverterentur, ne quis forte adfauc parvulus, et lactans in flde, si vi- deret illa constare dtim sacriflciorum rilum, dum ministrorum ordinem attonitus stttperet, ipso diver- sarum formarum raperetur intuitu. Sed provideng

stai. Et itcrum quoque Isaias ait : c Habitabil , in- quit, lupus cum agno, et pardus cum hsedo accu- habit; vitulus, et leo, etovis simul morabuntur, et puer parvulus minabil eos (ha. xi). i Nam persati- ctas cbaritatis viscera lupus cum agno habitabit , quia qui in saeculo raplorcs fuerunt, cum mansuetis el mitibus in pace conquiescunt , et pardus cum haedo accubat, quia qui peccatorum suorum maculis varius fuil, cum eo, qui se despicit, et peccatorem falelur, humiliari eonsentil. Ubi et subditur : c Vi- tulus etleo, et ovis simul morabunlur; > quiaet is, qtti per contritum cor ad quotidianum se Deo sacri- ficium praeparat, et alius, qui tanquam leo ex cru- delilate saeviebat, et ille qui velutovis innocentiae

ii.firmilati nostrae, ct videns mulliplicari Ecclesiam B suae simplicilate perdurat, in caulis sanclae Ecclesiae

6iiam, omnia illa subvcrti fecit, ct penitus auferri, ut sine ulla cunclatione ccssantibus umbris, et typi- cis45 imaginibus, vetus superesset : el everso ma« teriali lemplo, Ecclesia per orbem sola regnaret.

Epilogus. Sed jam post tantam testium nubcm , Jud;ee, libi epilogum faciam, et incipicns ab exordio humanitatisCbristi per incremenla lemporum usque ad consummalionem , propbetica testimonia libi , si habes, anle dcuIos ponam, ut quasi sub uno aspectu coliecla brcviter videas, quae me diffuse, et sparsim ponere superius attendebas. Nam quod Dei Fiiius humanitalem nostram susceplurus esset , testalur Jeremias, dicens : < Facicl, inquit, Dominus novum super terram , et mulier circumdabit virum (Jer,

convenerunt. Quoe videlicet animalia puer parvulus minat, quia is, qui paulo minus ab angelis mino- ralus est, ne corda nostra terrenis rebus inhsereant, per internurn desiderium quolidie invisibiliter in- flammat. Qui per charitatem suam, quam nobistri- buit, 4$ nos in hoc mundo menles flgere non per- mittit. Atque hoc ipsum ejus minare , est ad suum nos amorem incessanler acccndere, ne cun nos vi- cissim diligimus, mente in hoc exsiho remaneamus. Hoc quoque, qtiod ad tempium deferendua esset, Malachias propheta denunliat, dicens : c Haec dicit Dominus : Ecce ego mitto angelum meum, et praepa- rabit viam ante facicm meam, et statim veniel ad templum suum dominalor, quein vos quaeritis, et

xx-xi). i Si enim de simplici hornine diceret, super- ^ angelus testamenti, quem vos vullis. Ecce venit dicit

Dominus exercituum , et quis poterit cogitare diem adventusejus? > (Malach. iu.)Quia vero adhuc par- vulus in iEgyptum deduceiidus et reducendus esset, Osee manifeslat, cum dicit : < Sicul manc transit, pertransiei rex Israel , quia puer Israel , et dilexi eum, et ex iEgypto vocavi fiiium meum (Osee xi). > Quod auiem super asinam sedcns Jerusalem ven- lurus esset, Zacharias declarat, dicens : < Exsulta salis filia Sion, jubila filia Jerusatem, ecce Rex tuus veniet tibi justus, ct salvator : ipse pauper, et ascendens super asinam, et super filium asinae; et disperdam quadrigam Ephraim, et equum de Jeru- salem , et dissipabitur arcus belli : et loquelur pa- cem gcntibus, et potestas ejusa mari usque ad mare, " et a flumine usque ad flnes lerrae (Zach. ix). > Quod autem arguturu3 esset Judaeos et eorum maliliam correpturus, lsaias declarat, cum ait : c Non secun- dum visionem oculorum judicabit, neque secundum auditum aurium arguet , sed judicahit in juslitia pauperes, et arguet in a3quitate pro mansuetis terrae, ei percutiet terram virga oris sui , et spiritu labio- rum suorum interficiet impium , et erit justitia ciu- gulum iumborum ejus, et fldes cinctorium renum ejus (ha. xi). > Porro quod in Jordane baptizandus

, fluo ponerelur novum, quod ubique in humano ge- ncre cernilur usitalum. Quodautein mulier iila Virgo foret, per quam Dei Filius velut per coelestem por- taro de sinu Patris ad publicum nosirum exiret, ostendit Ezechiel, qui ait : < CoHverlil me, inquit, ad viam porUe sanctuarii exlcrioris, quaB rcspicie- hat ad orienlem, ct hiec erat clausa ; cl dixit Do- roinus ad me : Porta hsec, quam vides, clausa erit, et non aperielur , et vir nou transiet per eain , sed scmper erit clausa (Ezecli. xliv). > Beata enim virgo Maria semper est clausa , quia et aute parlum , ct posl partum sempcr incorrupla. De qua eliam David canil, dicens : < In sole posuit labernaculuni suum, et ipse lanquam sponsus procedens de thalamo suo (P$aL xviii). >

Quod autem parvulus futurus esset in subslantia humanilalis, ut nos magnos efliceret ex virlute divi- nitalis , lsaias perhibet , qui ail : c Parvulus enim natus est nobis, ct filius datus est nobis; el faclus cst principatus supcr humerum ejus , et vocabilur nomen ejus admirabilis , consiliarius, Deus, foriis, paler futuri saeculi , princeps pacis : mulliplicabilur ejus imperium, etpacis non erit flnis : super solium David, el superregnum ejus sedcbit,ul confirmel

M1...I ^» ~~

„^U^_^. •-

CwnaallAft /1nr>AI<llim

C5 S. tfETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS UI. - OPUSCILA VARIA. G*

tibus Qumina, et montes disrumpam et terram si- A et ero mors tua, o mors : ero morsus luus, iuferue

tientem sineaqua confundam (Isa. xliv). » Quod a suo discipulo tradendus esset, testalur ipse Domi- nus, qui per os David conqueritur, dicens : c Elenim l.omo pacis meae, in quo sperabam , qui eriebal pa- nesmeos, magnificavit super me supplantaiionem (PsaL xl). i El iterum : « Si inimicus, inquit, meus n aledixisset mihi, supportassem ulique: et si is, quioderat me , super me magna locutus fuisset, a bsconderem me utique ab eo : tu vero homo una- nimis, dux meus, et notus meus (Psal. liv). > Nam quod argento vendendus esset , Amos perhibet, qui ait : c Supcr tribus sceleribus Israel, et super qua- tuor non convertam eum, pro eo quod vendiderit pro argento juslum (Amos n). » Quod vero tnginla

(Osee xui). > Quod vero terlia die resurreclurus esset, et non alia diei hora nisi diluculo, idcm Oseas ma- nifeste clamat, dicens : « Venite , et revertamur ad Dominum, quia ipse cepit, et sanabit nos, perculiel et curabit nos, viviflcabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos; et vivemus in conspectu ejus, sciemus , sequemurque ut cognoscamus Dominum , quasi dituculum praeparatus est egressus ejus , et veniet quast imber nobis temporaneus et serolinus lerrae (Osee. vi). » De iege aulem novi Teslamenli, quam per mundum diffusurus erat , per Jercmiam pollicelur, dicens : « Ecce venient dies, dicit Domi- nus, et feriam domui Israel et domui Juda foedus. novum : non secunaum pactum , quod peplgi cum

argenieis, Zacharias enumerat, dicens : i Appen- B patnbus vestris in die quando apprehendi manum

derunt, iuquit, mercedem meam triginta argenleis (Zacn. xi). >

Et quia iidein argentei ab Juda post acceptionem projecti sint, hoc eliam idem propheta subtiliter exsequilur, cum subjungil: « Et dixit Dominusad roe : Projice illud ad slaluarium, decorum preiium, quo appreliatus sum ab eis. Et luli triginla argen- teos, el projeci illos m domum Domini ad statuarium decorum (Ibid.). • Ubi eliam paulo post de Judaeo- ruro damnatione subjungilur : « Aspicient, inquit, in me, quem 47 confixerunt, et plangenl planctum quasi super uiiigenilum, et dolebunt, ut doleri solet in morle primogeniti (Zach. xii). » Ibi etiam clavo- rum figuras in manibus Donum manifeste denuntial,

eorum, ul educercm eos de lerra JEgypii : paclum, qued irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. Sed hoc erit pactum , quod feriam cum domo isracl post dies iiios, dicit Dominus, dabo Icgem mcam in visceribus eorum , et in cordibus eorum scribam eam, et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in popuium (Jer. xxxij. »

Quod ascensurus es*et in coclum, ct super apo- stoios missurus est Sptritum sanctum David uno versiculo breviter comprchendit, dicens : « Asccndens in altum captivam duxil caplivitatem, dedit dona ho- minibus (Psal. lxvu ; Eph. iv). » Ascendens quippc Christus in altum captivam duxit caplivilatem, quia corruptionem nostram virtuie suae iucorruptionis

cuin ait : « Et dicetur: El quid sunl plagac islaein C absorbuJt; dedit vcro dona hominibus, 48 <Ima

medio manuum tuarum ? Et dicel : His plagatus sum in domo eorum, qui diligebant me(Zach. xm) ; » ubi adhuc additur : « Framea suscilare super pastorem lueum, et super virum cohaerenlem mihi , dicit Do- minus exercituum. Percute pastorem, et disper- genlur oves (Ibid.). » Quod autem in ligno suspcn- deudus esset, Jeremias manifcsiat, diccns : « Do- mine, demonstrasti mihi et cognovi , tu ostendisti inihi studia eoruro , el ego quasi agnus mansuetus, qui porlatur ad victiinam. El non cognovi, quia cogitaverunt super me consilia, dicenles : mitlamus liguum in panem ejus, et eradamus eum de lerra vivenlium, el nomen ejus non memorclur ampiius (Jer. xi). $ Quod veslimenla iiiius sorte divisa sunl,

effuso desuper Spiritu , diversa discipulis suis coele- stium charismalum dona conccssit. El Joel dicit : « Et erit post haec, effundain Spiriluro mcuin super omnem carncm, el propbclabunt fiiii vcslri ct filiae veslrai, seniorcs vcslrisomniasomni.ibunt, eijuvenes vcstri visicnes videbunl. Sed et super servos meos ct ancillas meas in diebus iilis eflundam spirilum mcum (Joel. u). » De hac eadem effusione Spiritus lsaias perhibet, dicens : « Noli timere, serve meus Jacob eiectissimc, quem eiegi : eflundain enim aquam super silientcm , el fluenia super aridain. Effundam spiritum meum super semen tuuro, et benedictioncm meam super slirpem tuam (Isa. xliv). » De baplismo autem , quem per mundum ficri praeceplurus crat,

lesialur ipse per os David , inquieus : « Diviserunl " per Ezechiei pollicelur dicens : « Eflundani, inquil,

super vos aquara mundam, e> inundabimini ab om- nibus inquinamentis vestris, et ab universis idolls vestris mundabo vos (Ezech. xxxvi) » Quia vero ipse judicaturus sil mundum, testatur Psaliuista, quipost- quam prxmisit, « Dominus regnavit a iigno; » de eodem Domino, qui a ligno regnavil, in fine subjun- git dicens : « Judicabil orbem terra iu acquitate , et populos in veritatc sua (Psal. xcv).

sibi veslimcnta mea , et super veslem meam mise- runlsorlem (Psul. xxi). » Nam quod felle cibaudus, acelo potandus esset, per eumdem David perhibet, cum ait : « Dedcrunt in escam mcam fel, et in siti mca polaverunt me acelo (Psal. lxviii). « Quia vero conspuendus cssel , el lanceis perforandus , Jerc- mias (?) insinuat, dicens : « Insurrexcrunt in me

~ •»•««• iopnn i n\e i||.

85 OPUSC III. - DIALOGUS. INTER JUD^UM ET CHMSTIANUM 6«

et unam tectim in calce hojus opusculi quaes'.iun- A quoque exsdio positi, nunquamfueruiitprophelftrum

consorlio penitus destituti, videlicel ut pro peccalis

cutatn breviter agitare ; quatenus quod tua? conver- s/oni sil congruum , nihil Tidealur noslris studiis intenlatum. Age igitur, responde mihi, quod graTius peccatum patres vestri perpelrasse noscunlor , unde Dei iram magis accenderent, et ejus in se vindictara acrius provocarent? Murmurationem, inquies, idolo- latriam, fornicationem. Nam et ego hoc lecum sentio, ei haec tria illorum delicla damnabiliora fuisse per- pendo : verumlamen hxc omnia apud misericordem Deijustiliam non irrevocabilem pertulere vindictam. Siquidem ut ad vestrse anliquilatis recurramus histo- riam, de murmuratione in libro Numeri legilur : t Quia vociferans omnis turba flevit nocte illa , et murmurati sunt contra Moyscn et Aaron cuncti filii

Israel, dicentes: Utinam mortui essemusin JSgyplo, B xxv), > et reliqua

eorum jugiler intercederenl, et legem Domini sem- per eis ad mcmoriam revoearent, magnumque eis prsDsentitim calamitatum solamen afferrent; dum sibi cerlum future reversionis ad palriam articuluin nuntiarent. Sicut per Zaehariam dicitur : c Angelus Domini dixil : Domine exercituum , usquequo non misereberis Jerusalem, et urbium Juda, quibtis iratus es? Iste scptuagesimus annus est. Et respon- dit Dominus angelo qui loquebatur inmeverba bona, verba consolatoria (Zach. i). > Et per Jeremiam : i Servienl, inquit, omnes genles islae regi Babylonis septtiagiuta annis : cumque impleti fuerinl.anni septuaginla, visilabo super regem Babylonis (liier.

el non in hac vasla soiiludine : ulinam pereamus, et non inducat nos Dominus in terrain istain, ne cada- mus gladio, el uxores, ac liberi nostri ducantur ca- plivi. Et dixerunt alter ad alterum : constituamus nobis ducem, et revertamur in iEgyptum (Num. xiv). > Propter hoc tamen, murmurationis videlicet immane peccatum, non amptius quam per quadraginta annos divinae severitatis in eos vindicla desaevit, sicul illis Dominus dixisse legilur : c Filii, inquit, veslri vagi erunt quadraginta annis, et portabunt iniqui- taies patrum, donec consumantur cadavera vestra in deserto jtrxla numerum quadraginta dieruin, qtiibus considerastis lerram. Annus pro die im- pulabitur, et quadraginta annis recipieus iniqui-

Palel igilur, quia patres vestri, licet plerumquc fuerinl divina ullione percussi, refovebantur tamen aliquando impensis consolationibus recreati : vos aulem a passione Christi usque hodie in tam longis- simis calamilalibus positi. prophctaui inter vos ali- cubi terrarum non cernilis; sed et futurse prosperi- tatis nuntium divinitus vobis missum peniius non auditis. Quae esl ergo haec vcstra tam insanabilis culpa ? Unde vobis tam irreincdiabilis poena? Unde, inquam, nisi quia Christum Dei Filium occidislis, 50 ctpost peraclum facinus ad fontem vitae recur- rere noluistis? Hoc eniin profundissiinum veslr» iiiiquiialis barairum omnium flagitiorum traus- ceiidil inodum , omniuin supernt immanitaam

tates vestras (Ibid.). > Pro vilulo etiam, quem C criminum. Plaue hocpeccatum vestrum Moyses prae-

adoraverunt juxla montem Sinai, non amplius quam viginti tria millia hominum novimus fuisse gla- diis interempta, sicut in libro Exodi legittir ; 49 ail ilns Moyses : c Ponat vir gladium super fc- mur suum, et ite, et redite de porta ad portam pcr medium caslrorum, et occidat unusquisque fratrem, et amicum, et proximum suum. Fecerunl filii Levi juxla sermonem Moysi, et ceciderunt in die illa quasi viginti tria niillia hominum. Et ait Moyses: Conse- craKlismanusveslrasDomino, unusquisquc in filio, et fratre suo, ul delur vobisbenedictio (Exod. xxxn). > Pro fornicalione quoque, quain cum Madiamtarum IHiabus excrcuerunt, simiiiter non plus quam vi- £inli tria miliia hominum gladio ceciderunt, sicut

videbat, cum adversum vos iratus dicebat : i Con- gregate admc omnes inajores uatu per tribus vesim atque doctores, et loquar audienlibus eis sermoncs istos, et invocabo contra eos ccelum, et terram. No- vi enim quod post mortem meam iuique agetis, et declinabitis citodevia,quam praecepi/vobis, etoccur- renl vobis nrala in extremo tempore, quando fcce- rilis malum in conspectu Domini, ut irritetis eum per opera manuum vestiarum (Deut. xxxi). >

Nunc igitur, Jtidaee, audi meum consilium, ut Deum, quem iratum habes, possis habere propi- tium : depone veteris hominis indumeinum, et novae grotise suscipe sacramcnlum ; placcant tibi benodi- cliones Garizim, ut tnaledictiones Hebal [Deut, xxvn).

•n libro Numeri rursus scriplum esl; i Cessavilquc " P°ss»s evaderc: desere Judaicae caeeilalis errorein,

plaga a Gliis Israel, el occisi sunt viginti tria millia hominum (Num xxv). > Quidergo est, quod tam bre- vcm vindiclam de peccatis patrum veslrorum Deus recepissc legitur ; vestra atitem haec servitus, etper toium mundum dispersio jam per lot sxcula prole- latur. LegeetiamJosephum tuum(0e BelLJud.), ibi

el te ad Evangelicae gratiae dirige veritatcm : e*to procul dubio sccurus de venia, si ad Chrisli fidcni conversus, sacri bapi:smatis fueris unda perfusus. Scd quouiam apud anirnum tuum plus forsilan valco Deum deprecando, quam apud te praedicando, Dcus patrum luorum a corde tuo vetusttun ignorantkc

vnl.>n.nii tKii^Ul Al /h.rM.I..^ A„^nvnm ««.i^lx.^ r.A»n

67 S. PETRI DAMIANl OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA YARIA. 68

coloratosrhetoric«facundifleflosculos,rionacutadia- \ eflumlere debeas, quo clypeum circumvolvere, quia

lecttcorum ponereargumenta curavi. Salvo enim eo, quod mibi saecularis sapienliae phaleras seqni non libe tt quia te etiam negotiis saecularibus implicatum novi multa non posse perlegere, nolui le prolixis argu- mentorum distinciionibus onerare. Quapropter dum nuda pene tibi Scripturarum exempla proposui, ve- lut sagillarum fasciculum in pbarelram misi. Et juia ex verbis conirariis suggerilur copia respon- Jendi, arma quidem praebui ; quo vero te invictum

bella necdum imminent, ad plenum docere non po- tui. Habes igilur coram posita, quae ad hujusmodi conflictum sunt necessaria. Ulere paratis, ut exne- dire decrevcris.

Omnipotens Deus, dileclissime frater, ab iuvisibl- lium te insidiis hostium misericorditer prolegat et immunem te de hujusmodi certamine ad coelestia rcgna perducat. Amen.

Sit nomen Domini benedictum.

5152 OPUSCULUM QUARTUM.

DISCEPTATIO SYNODALIS INTER REGIS ADVOCATUM ET ROMANjE ECCLESIjE DEFENSOREM.

ARGUMENTLM.—In hoc libello Romanae Ecclesiae defensor et regis Henrici advocalus [altercantes inducun» lur. Causa aulem eorum allercationis hscc erat: Inoleverat prava con$uetudo, ut Romanus ponlifex eligi non possel, nisi ab imperalore prius confirmarelur. Cum igitur lunc lemporis Henricus 111 puer esset, et adhuc sub tutela constitulus, sine illius assensu ponlifex electus est : quod cum ab Henrici legatis in crimen vocarelur, in bac dispulatione cuncta corum objecla refelluntur, ul paulatim *co$atur regius ad- vocatus rationibus convictus , in contrariam transire sententiam. Fingitur autem haec disceplatio habita coram synodo Episcoporum qui, ut hac de re pronuntiarent, iu ujnum coiivenerant. Cudaloum anlipapain sequeulibus verbis comoellat S. auclor.

Sed ad baec gloriaris et jactas : Rex me, et impe- B ralrix inater eligit, adhunc apicem me regia celsi- tudo provexit: sed cum hinc aula regia suum tuea- tur eleclum, illinc Romana Ecclesia proprium de- fendat autistilem, jam in solio constitutum; dignum est, ut sanctorum atque prudentiuin sacerdotum multitudo conveniat: el banc quaestionem ventilans sub canonici juris auctoritate discernat. Et quoniam in proximo, ut speramus, fiet hinc Osboriense con- cilium, hic jam ejusdem concilii conslituamus velut* in quadam labellae pictura pneludium. Juxta visio- nem ergo Danielis (Dan. vn), patrum throni sint po- siti, judicium sedeat, libri aperiantur, et solutionis indiga quaeslio in medium deducatur. Hinc itaque Romanje defensor Ecclesiac suas allegationes infe- rat : illinc advocatus fegius propriae parlis argumenta Q depromat. Taceal Parma cum suo haeresiarcha, ad- vocatio tantum regia, el Romana invicem obloqua- tur Ecclesia ; sanctorum vero sacerdolum erecti siut anitni, ut el quae utrinque dicenda sunt, conferant, et peroratae causae judicialis sententiae calculum po- nant. Age igilur, defensor apostolica? sedis incipiat, deinde regius advocatus, quae sibi videbuntur ob- tendat.

IW*i

Knmnnm

Frrh

rrleeisi»

sive metropoleon primatus, autepiscopatuum cathe- dras, vel Ecclesiarum cujuscunque ordinis dignita- les, sive rex , sive imperalor, sive cujuslibet condi- tionis homo purus instituil, et (prout voluntas, aut facultas tulit) specialium sibi praerogativaruin jura praciiiit; Romanam airtem Ecclesiam solus ille fun- davit, et super petram fidei mox nascenlis erexil : Qui beato vitae aeternae clavigero , terreni , simul et coelsstis imperii jura commisit (Matth. xvi). Non ergo quaelibet terrena sententia, sed illud Verbum, per quod conditum est ccelum el terra, per quod de- nique omnia condita sunt elementa, Romanam fun- davil Ecclesiam ; illius certe privilegio fungitur, il- lius aucloritate fulcitur. Unde non dubium, quia quisquis cuilibel Ecclej>iae jus suum detraxit, inju- stiliam facit : qui aulem RoinanaeEcclesiae privilegiuiu abipso summo omnium Ecclesiarum capile traditum auferre conalur, hicprocul dubioin haeresim labilur . et cum ille nolelur injustus, hic est procul dubio dicendus baereticus. Fidem quippe violat, qui ad- versus illam agit, quae maler est fidei, et illi contu- mnx invenitur, qui eam cunctis Ecclesiispraetulisse cognoscilur. Cum haec igitur vestra Sanclitas iudu- bitanler agnoscat, vos, qui non quilibet, sed nobi-

linrPC Pl AcrrAcrii octic ftlii Rnmanoa 1T/«^lAci<M niAin.

69

OPUSC. IV. - DISCEPTATIO SYNODALIS.

70

tiam, alque dbcilitatem: et boc polius juxla consue- A cere; qtiis imperalorum elegit Simplicium Tiburti-

ludineoi fori judicialis,. quam secundum regukim concilii synodalis : ubi scilicet noo magnopere curare debemus elucubratae toculionis urbanitatem , sed vivae potius senientiae puritatem. Ad querelam ergo coraui sanclis sacerdotibus deponendam, sufOciat nobis dicere: quoniam inthronizastis papam sine consensu domini nostri regis, ad injuriam sciiicet atque contemplum regiae raajeslalis.

Defensor Romance Ecctesice.

Ordinationem papac factam diflSieri nec possumus, nec debemus ; regis autem injuriam modis omnibus propulsamus. Sed videamus primo, si placel, utrum papa sine rege potuerit fieri, et sic postmodum de regis disputemus injuria.

Regius adoocatus.

Certe liquido novimus, qnia illi debent pontificem, cum ordinalur, eligere, quos sibi, postquam ordina- tus fuerit , canonica decernit auctoritas obedire ; papae vero, quia universalis est pontffex , non modo Romanus populus, sed el Romanus imperalor , qui caput cst populi , obedientiam debet. Censenduin ergo est, ut papam sine capite suo populus etigat, et ei, quem non elegii imperator, obediat. ConsUt ergo , quia nisi Romani regis assensus accesserit, Romani pontificis electio perfecta non erit. Defensor Romana Ecciesice.

Perhibendum est itaque juxta vestrae disputatio- nis articulum, quia neque Stephanus, neque Sixtus, aeque Cornelius, non denique Clemens , non Sylve

num? Fclicem natione Romanum? quis Celasiura Afrum Yalerii filium? quis Symmachum Sardiniae provinciae tilium Forlunali? quis Hormisdam filiuru Jusli nalione Campauum , Joannem ordine Tuscum; Felicem nalione Samnitem, Bonifacium Sigibaldi filium , Mercurium Projecli , Agapitum Cordiani na- tura Romanos? Quis enim regum electioni cujuslibet istorum suum legitur adhibuisse consensum? cum eorum lemporibus Romanae reipublicae Christiani principes praefuisse iegantur, id est , Yalentinianus Senior ; Yalens frater ejus, qui occisus est in pngna Gothica prope Adrianopolim ; Gratianus, qui a Ma- ximo tyranno peremptus est; Yalentinianus Junior, qui necatus est a comite suo Yiennse ; deinde Arca- B dius, Honorius, Theodosius; Joannes ille, qui apo3 Ravennam occisus est; Yalenliniantts tertius, qui in campo Martio est peremptus , Martianus, Leo, Majorianus , Severus , Anthemius , Olybrius, Glyce- rius , Zeno ; Nepos ille , qui in vilia sua occisus est juxta Salonas ; Augustulus , Anaslasius , Justinus, et ca*leri Romani imperatores , quos vitandi laci- uiosi siyli causa praetereo. Da mihi ergo eorum, quos enumeravimus, aliquem, vel praesulem requirenlem, vel principem assensum in electione praebentem : et ego do manum , ac te perhibeo laureandum : alio- quin si dare non poleris, in hoc te convictum per omnia necesse est falearis. Quod autem B. Gregorio legitur adhibuisse Mauritius imperator assensum, et perpauci alii principes aliis promovendis : boc di-

_., , ..v n — , j„„ r-.r _— r r r

sler, non ipse B. Pelrus apostolus papali nomine *" ciavit perturbatio temporum,et tempestas horrenda digni sunt, qui ah imperatoribus eorttmdem tempore beilorum.

electi non sunt.

Regius advocntus.

Gentiles reges non sunt adhibendi ad hujus, de quo loquimur , electionis excniplum ; qui quoniam Christianam ignorabant fidem, Chrislianorum non poterant ordinare pontiiiccm. Cselerum Christiani principes semper Romanos elegere pontifices. Defensor Romance Eccle$i&.

Qui mentilur in comrouni colloquio, mendax dicilur, qui autem in prsesentia venerabilium sa- cerdolura falsa protulerit, sacrilegii procul dubio criraen incurrit. Dixisli , 54 Christianos prin- cipes, Romanos semper elegisse poutifices; per- curre mecum ecclesiasticae antiqtiitatis hislorias, Romanorum praesulum catalogum studiose dis- quire; et cum perpaucis inveneris in clectione sua regium accessisse cousensum, confilere te per- spicuum prptulisse mendacium. Quis eoim rex , An- lonii filium Damasum Hispauensem ? quis Innocen- tium Innocenlii filium Aibanensem? quis denique Zosimum Graecum Ebramii filium elegit? quis pTae»

Regius advocatus.

Si nientrri est contra mentem loqui , lemerarium

est me mendacii tam procatiier argui., qui noonti-

que falsum , sed verum me dixrsse putavi : lameii

assentior et inhoc superatum me dixissen on abnuo.

Defensor Ecclesice.

Ut autem idipsum adhuc manifestius pateat, et te super bac dimicandi materia perdidisse , libimelipsi darius innotescat : lege Constantini imperatoris edictum , ubi sedis apostolicae constituit super om- nes in orbe 55 lerrarum Ecclesias principatum. ?>?am postquam supra corpusB. Pelri basilicam fun- dator erexit, postquam patriarchium Lateranense in beati Salvatoris honorem construxit, mox per im- perialis rescripti seriem Romanae ecdesircconstiiiitt dignilatem. Ubi nimirum B. Sylvestro, suisque successoribus oblulit, ut regali more et aurea co- rona pleclerentur in capite, et caeteras regii cultus infuias usurparent (vide notas cd calcem oputculi). Ycrura B. Sylvester omnmenla, qiiae sartrdolali congruere judicabat oflicjo, in proprios usus aisum-

71

S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS IIJ. — OPUSCULA VARIA.

n

prospeximus , nostrum imperiam , et regni potcsta- A pulaliones , ct rata , iusuper et apicirm mouuinenia

tem orientalibus transferri, ac transmutari regioni- bus, et in Rysantia provincia, in oplimo loco nomini nostro civitatem aedificari f et noslrum illic constilui imperium ; quoniam ubi principatus sacer- dotum , et Christianae religionis caput ab imper*- tore coelesti coustitutum est, justum non est, ut Ulic imperalor terrenus habeat potestatem. Audisti, quia terrenus imperator non habet in Romana Ec- clesU poteslatera : quomodo ergo sine iliius arbitrio, qui ibi potestatem non habet , non licet eligi sacer- dolem? ipse vero Constantinopolim, velut in seounda Roma , pcrpetuo regnaturus abscessit. Longe vero post Theodosius imperator, beaii Pauli basilicam ccepit , quo defunclo, filius ejus Honorius eamdem

omnia bonorum suorum filio jura delegat : interiui tamen, usque dum iile ad juvenilis aetatis increinenla perveniat, et ralionis capai fiat, illa cuncta dispen- sat, omnia ordinat : sicque quod jam alieni juris est patrimonium ad propriae disponit provisionis arbilrium. Nunquid ob hoc dicenda est mulier ilia filio suo concessa subtrahere ? imo verius perhibe- tur , ul puto, pictatis sludio descrvire ; quia qtue rudis adhuc filius dilapidare ac prodigere poterat ; haec illa sibimet aple disposita, caute retenta, ratio- nabiliter ordinata conservat. Carnalis ergo mater adjuvat fllium in rebus terrenis ; et roaler Ecclesia filio suo regi praebere non debet auxilium in spirilua- libus donis? Obmutescal ergo plectenda versutia,

bjsilicain ad calcem usque perduxit. Hi quoque ty quac scilicel hoc damnat, quod praedicare debuerat;

Romanae Ecclcsiae privilegium nibilominus firmave- runt. Quomodo ergo praerogativam sibi in Romani pontificis electione relinquerent qui Romannm Eccle- siam nequaquam sibi sluduerunt subdere , sed prae- ferre? non praecipere, sed parere; non praecellere, scd subesse ?

Regiut advocatus. Assentior plane , et re actum duco , quod loque- ris : sed eslo , quod nunc regia celsitudo ex anti- quorum consuetudine principum hoc sibimet alle- gare non possit : verumtamen lu hoc negare non potes , quod pater domini mci regis piae roemoriae llenricus imperator factus est patricius Romanomm, a quibus etiam accepit , in electione semper ordi-

/ illi crimen imponere nilitur , quae pro benefactis j gloriae litulum promerelur. Huc accedit, quia non- nunquam ob varietatem temporum saepe mutandus est ordo causarum. Junc enim quando pontificem Romana sibi praefecit Ecclesia, tantx simultalis fomes in seditionem cives accenderat, tantus livor, et odium tumultuantis populi corda turbaverat, ut de tam longinquis terrarum spatiis nequaquam regiae cleroentiae proestolari possemus oraculuro. Nisi enim quanlocius ordinaretur antistes , perniciosus in po- pulo gladius muluis vulneribus desaeviret , el non parva Romanorum civium strages fieret. Regiut advocatut. Obtende quod vis, arguroentare quod piacet, dum-

nandi pontiflcis principatum. Huc accedil quod prae- C modo constet , quia nullatenus debuit immutari ,

stantius est, quia Nicolaus papa hoc domino meo Hegi privilegium , quod ex paterno jara jure succes- serat, praebuit, et per synodalis insuper decreti pa- ginara confirmavit. Cum ergo privatus quisque a suo decidere jure non debeat , donec ventilato ne- gotio judicialis in eum sententia promulgetur : quo pacto majeslas regia praerogativam hanc auae digni- tatis amisit , quam et ex aposlolicae sedis liberali- tate percepit , et ex paterno imperialis fasligii jure successit? Quo , inquam , modo in Romana Ecclesia dignitalis adeptae locum sine judicio perdidit, qui Romanam Ecclesiam non offendit?

56 Defentor Romante Ecclesia. Privilcgium inviclissimo regi nostro ipsi quoque defendimus, et ul semper plcnum, illibatumque pos- " sideat , vehementcr optamus. Porro autcm Romaita Ecclesia multo nobilius, alque sublimius, quam ma- ter carnis , mater esl regis. Uia siquidem peperit, iit per ejus traducem reverlatur in pulverem , ista genuit, ut Cbrisli sine fine regnantis efficiat cohne- redem. Et cuncti liquido novimus, quia rcx, licet egregiae imlolis , lamen adhuc pucr esl. Quid ergo mali Romana facit Ecclesia, si filio suo, cuin adhuc tmpubes essel, cum adhuc lutore egeret, ipsa luto- ris oflicinm stibiit . et ius auod illi mmnM^K^ ;m_

quod papa concessit, quod decrelo conslituil, quod scriptione firmavit.

Defentor Romanw Ecclesicc.

Quid mirum si hominis, carnis adbuc fragilitate circumdati, slatuta mutentur, quando etiam omni- potcns Deus, qui videlicetomnia, quae fulura sunt, novit : ea quoque, quae a semetipsoconstiluuntur, im- mutat? 57 ^am ex eo, quod promiltit , aliquando aiiquid minuit, vel etiam tolum subtrahil : aliquando «lala minalur, et non infligit.

Regius advocatus.

Ea, quaeproposuisti, Scripturae declarentur exem- plis. Quid est ergo quod Deus unquam promisit et minuit ?

Defensor Romance Eccletia.

Si non excidit, reminisci potcs, cjuia dixit Domi- nus ad Noe : < Non pern anebil Spiritus meus in homine in aeleruum, quia caro esl, eruntque dics illius ceutum viginli annorum (Gen. vi). > Sed cuin Scriplura commemoret quingentoruro tunc annorum exslitisse Noe , qunndo haec sibi Dominus loqucba- tur, scxcenlorum vero lunc jam esse, cum caia- clysmus erupuit : liquido palet , viginli annos de prascripli numeri spalio fuisse subtraclos. \itrc

iMmiA cn<>fitim minfl hnmortA orAnAri riAiia nrntriicil

73 0P13SC. IV. — DISCEPTATIO STNODALIS. 74

Juda, el dux de femore ejus, donec vental qui niiu 4 sum vos {Jcr. xvu). » Hinc est, quod ad Heli qiioqna

lendus esl (Gen. xlix). > Et tainen nec temportbtis iudicam icgimus viros de iribu Juda semper super Israel lenuisse ducalum , nec reges ex eadem iribu firiitcipatum lenuisse usque ad Christi reperiuntur advenlum. Conslat ergo, quit sxpe Deus omnipo- lens, quod liomini promisil, imminuit; quoniam ho- mo, quod Deo debueral, non implevit. Regius advocatus.

Doco eliam tuYi Deus .promisil bonum aliquoJ, ct efficaciter non implevit.

Defensor Romanae Eccletiar

Recordare quia dicil Dominns ad Josiam regem Juda : c Proeo, inqnil, quod vidisli verba volumlnis, et perterrilum est cor tautn, et humiliatus es coram

per virum Dei Dominiis ait : < Loquens locutus sum, ut doinus tua , et domns pairis tui minisirarct in consnectu ineo usque in seinpileruum. Nunc aulcm, dicil Doininiis, absit hoc a me, sed quicuoque glori- ficavertt ine, glorificabo euni : qut autem ooiuem- «uul me, erunl ignobilcs (/ Reg. 11). » Regius r.dvocatuu

Rer.le plane cuncta , quae proposueras , perspicuis roborasti teslimoniis Scripturat um ; nunc autem paulisper ad superiora revertere, et juxta lu« spon- sionis elogium, de Domiui regis mjuria -rjuioneiu redde.

Defensor Romance Ecctesicz.

Clorioso regi, nobis eligendo ponlificem, absil, 11I

Domino, audilis sermonibus conlra iocum islum, et B nos inlulissemus injnriam, cum td lioc itos, sicul

habiutores ejus, et scidisti veslimetita tua, et fle- visii coram me : klcirco colligam te ad patres tuos, ct colligeris ad seputcrtitn tuum in pace (I V Reg. xxn). 1 Et tamen paulo post Scriptura dicit : « In diebus •cjus ascendet Pharao Necho [Nechao] rex iEgypti «ontra regem Assyrioram ad flumen Euphratem, et abiit Josias in occursum ejos, et occisus est in Ma~ gedo [Mageddo], cum vidisset eum [/ V Reg. xxm) > Ad Sedechiam quoque rcgem Juda per Jeremiam 4icitur: « Audi vcrbum Domini, Sedcccia rex Juda : Haec dicit Dominus ad te : Non morieris in gladio, sed in pace morieris, et secundum conibustiones patrum tuornm , regum priorum, qui fuerunt ante te, sic eombttrent te : et vae, Domine, plangent te :

soperitis dictum est, necessilas iinpulerK, non ra- pina: ad hoc, inquam, nos invitos altruxil inuuineiis periculum civilis beili^ non lxdendi , vel niiniicndi livor imperii.

Regius advocatm. Civile bdlum objicis, imminens pericultim in lu» aUegationis defensione prxtendis; dicatureliam, st placet, quia coelum rueret, terra coedem civium pa- teretur, perge adhuc addens, quia pontus arcsceret. lcrra diluvium inundaret, quid mihi omuia hxc, dum constet, quia quidquid accidet, nulto pacto san- cti papae sententiain debuisti infringere , nulla ra- tione synodalis decreti mysierium lictril 59 violare? Sicul enim Scriplura perhibet : c Melius esl ut oria-

qu«a verbum hoc ego loculus sum, dicit Domiitus C tur scandaigin» quam ut verilas rcliuqiiaaii*. 1 Naiu

<«'*r. xxxtv). » Quod nitnirum quomodo potuerit iieri, qoi seriem scmiatur historiae, nunqtiam pote- rit invenire. Nam postquam a rege Babylonis semel est captus, Babyloniamque translattis, ulterius tiun- <juam legitur 5g ab ejus vincutis absolutus. Justo •ergo judicio subtrahil Deus bomini nonnunquam bo- na qux promisit, cum rebellis homo illius servart innndata contemnit.

Regiut advocatus.

Prosequere etiam quomodo Deus, quod minaius e&l> non infligit

Defentor Romanee Ecclesicc.

Nemo, qui limen Ecclesia? lerit, ignorat, quia Jonas ad Niniven a Domino niissus, exclamavil, di

si hoc bellum tiniuissent beati martyres, fierent pro- cul dubio sancUc milrtiae deserlores.

Befensor Romance Ecclesia\ Non ignoras, quod inter omncs sanclos inarlyres -Petrus et Paulus in apostoiici seuatus ctilmiiie pos- sident principatum.

Regiut advocatu*. Hoc sicul negare sacrilcgum csl , ita et aflirmaro superfluum.

Defensor Romanas Eeclcsim. Eorum sunt nobis tenenda vcsligia, eorum forma noslris est actibus impritnenda, sub eorum roagislra debeoius vivere disciplina. .

Regius advocatus.

<ens : t Adhnc quadraginta dies, et Ninive subver- Iloc utique clartim est ac persptctmm. Sed qtiid

ielur (Jonm m). 1 Sed quia civitas iila ad Deum tolo est corde conversa, nequaquain juxla minacem Domini senteuiiam excidii esteversione deleta. Cum «rgo Deus onmipotens non modo verax, sed et ipsa 6il veritas, inviolato consiiii sui mauente proposilo, exterioris jodicii sui saepe variat ordinem, juxta Iramani siveprobi, sive improbi roeriti qualiiatein ; quatenus eta pravUale correctus, quod Deus juste rcinatur, evadat : et prolapsus in cuJpam, nullate-

a te porteuti , quid praesiigii sub hoc fuiiiculo indu- ctionis alatur, iguoro.

Defensor Romanas Ecclesia?. Tolie prsesligium, inteliige veriialem : times me tanquam tibi tendictilas substrucutein , audi Paulura de coapostolo sno Pctro vcraciler pcrhibentem : c Priusquam venirent qutdam a Jacdbo, cum genti bus edebat : eum autem venissent, subtrabebat se, ct segregabat , limens eos qui cx circunicisione

T5 S. PETRI DABflANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA. 7«

excmplum. Faclus esl enira Judaeis tanquam Judacus, A omnes seniores, qui cum eo erant, Evangelio illius

comprobalo, dixerunt ei : Vides, frater, quol millia

ul Judaeos hicrifacerel. Sic Ghrislus apparuil in for- ma carnis peccaii, ut a peccatis hominem iiberarct : ei cum legem Moysi non ambigeret abolendam, con- sulens tamen adhuc rudibus et infirmis fratribus, lenuit ad tempus umbrara legis, ut eos quandoque proveheret ad perfecic noscendam pleniludinem ve- ritatis. In hoc crgo B. Pelrus discrelionis nobis re- gulam dedit, qualenus aliquando ubi tamcn non plu- rimum noceai , declinemus aliquantuhim a tramite rectitudinis, ut consulere valeamus infirmis. Regius advocatus. Qui dicis, quod Pelrus aliquando Ifgem Judaicam tenuit, cur qon eiiam dicis, quod in eadem Epistola iegilur, nimirum, quia Paulus eum in faciem repre-

sunt Judaei, qui credhlerunt in Christum, et ii omnes aemulalores sunt legis. Audierunt autem de te, quod discessionem doceas a Moyse, eorom qui per gentes sunt Judseorum, dicens non debere eos circumci- dere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire mulliludinem : audient cnim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus : sunt nobis viri quatuor volum habenles super se : his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radanl capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas el ipse custodiens legem. Tunc Patilog, assumptis viris, posteriori die purificalus cum illis

hendit? clnfaciem, inquit, ei resliti, quia repre- B intravit iu lemphim, annuntians eiplelionem £1 die-

hensibilis eral. > Eique dixit : < Si lu, cuni sis Ju- daeus, genlililer, et non Judaice vivis , quomodo co- gis gentes judaizare? » (Galat. n.) Cum ergo illud prxmisisli? islud quare silcntio suppressisli? QO Defen$or Romanm Ecclesia*. «Quod Petrus egit compassione misericordiae, hoc Paulus arguit pro magislerio disciplinae. Ille quod fecit dispensative, ut iufirmis tolleret scandalum ; hoc isle corripuit, nc indiscrelus quilibel passim adduccret in excmplum. In Petro discamus, ut pcri- culo simus imminenle discrcti ; in Pauli sermonibus iiislrnamur, ut sanis rebus vita nostra mire descr- viai rectitudini.

Regius advocatus.

ruin purificationis; donec offerretur pro unoquoque eorum oblalio (Act. xvui et xxi). »

Gur itaque Panlus juxla caeremonias Judaeorura caput rasit, nudipedalia exercuit, sacrificia oblulit, et lcgem deslruens, legis praecepta observavit? Cur, inquam, haec omnia, nisi ut his, qui ex Judaeis fi- deles exstiterant, scandaium lolleretiir? formam suscepit aegriludinis, ut morbos auferret aegrotis; servavit cseremonias legis, de quibus tamen in Epi- slola sua dicit : < Quae mihi fuerunt lucra facta sunt detrimenla, el propter Christum arbilror velut ster- cora (Philip. m). > Circumcidit hominem, et tamen hoc terribiliier clamal : < Dico, inquil, vobis, quia si circumcidamini, Chrislus nihil vobis proderit

~Laudo quidem reddilam rationem, sed cum duo- C (Gal. v). » Quod, quacso, majus peccalum esse pote-

rum apostolorum proposueris magisterium , mirmn cur, prxtermissoPaulo, solum Petrum adduxeris in exemplum.

Difensor Romanw Ecclesice. Noli, frater, puerililer currere, imo noli volare, sed perge ; pro gravitate quippe negotii prolatio est quoque moderanda sermonis. Audi etiara conse- quenterel Paulum, discrelionis aureae lineam no- stris oculis opponentem, ejusdem dispensativae com- passionis auctorem.Sicul enim aposlolicorum Acluum testatur historia : < Perambulabat Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans-Ecclesias, pervenitque in Derben, ct Lyslram. Et ecce discipulus quidam erat, nomine Timotheus, filius muiieris viduae fidelis, pa-

rit, quam Christum perdere, Christianae religionia regulam violare, Judaicae legis rilus inducere, no- vam Evangelii gratiam impugnare? Et tamen haec apostolus Paulus in superficie fecisse conspicitur, ne in ipsis novse fi dei rudiraenlis menles adhuc te- nerae scandala paterenlur. Quantum namque in ex- terioribus cernitur, Cerinthus et Ebion nil pene pejus inveniuntur egisse quam Paulus. Qni nimirum in Christum credenles, propter hoc solum a paren- libus analhematizali sunt, quia legis cacremonias Christi Evangelio miscuerunl ; el sic nova confessi sunt, ut vetera non mutarent. Sed ecce cum dici- tur, quoniam Jacobus et omnes seniores hoc Paulo consilium dederunt; omnes ergo discipuli, quod

..v.M...w , , r- _ , « ...

tre autera gentili (Act. xvi). » Hunc ergo, ut ad com- u Paulus fecit, pariler fecerunl ; untim scilicot in hoc

pendium veniamus, Aposlolus circumcidii, quoniam Jndaeos, imo Judoeis, qui in illis eranl regionibus, timuit. Cur ilaqtie circumcidit fidelem hominem non Judacum, qui videlicct incircumcisus erat, sed na- lione gentilem , nisi discretionis studio deservirei, neJudaei fideles, in scandalum corruentes, a lide rc- cederent? Uoc etiam nunc ad memoriam redit, quo- niam aliquando juxta morem Nazaraeorum comam ex voto nutrivit, et postquam navigassct in Syriaro,

babent meritum, et qui fecit, et qui faciendi dedere consilium.

Si ergo ipsi principes mundi, quorum legibus parent, non modo regna terrarum, seJ ultro eiiam celsitudo coelorum, non dubitayere perpaucis, qui tunc erant hominibus iu tam periculoso negotio conscendere, cur nobis utique parvulis, et infra il- lorum vesligia longe jacenlibus non licuit innume* rabili Romanse Urbis multiludim subvenire? Sed

/iniil ftnnclAW l/Wfiiimni* ujtAminliim Aontcea /1a1\i_

77 OMJSC. IV. — DISCEPTATIO SYNODALIS. 78

plum, vcandalum prsecaverit Judaeorum? i Simon, A quod tam districte prohlbuit, ipse pro cbaritatt

inquit, reges tefrarum a quibus accipiunt tributum, a filiis sui*, an ab alienis? quo respondente : ab alieuis; i praslo subjungil : c Ergo liberi sunt filii. Ut autem non scandalizemus eos, vade ad mare, mitte hainum, et enm piscem, qui prius asccn/erit, tolle, et aperto ore ejus invenies slaierem : illum suinens, da eis pro me et te (Matth. xvn). > Ad moliendum ergo rigorem rectitudiuis ad tenendam virtulem discreiionis, si tibt Pctrus non sufiicit ad exemplum, junge sinmi et Paulum. Quod si procaci contumaciae nequeunt ulerque sufficere, pudeat le ullra iesum per dicacilalis ineptiam prnsilire : c Fi- nis enim legts Christus ad justitiam omni credenti (Rom. x). »

Regit advocatus.

Discrelionis virtutem tot Scriplurarum tesiimo- niis approbatam improbare non * sumus; sed absit, m ulla virlus sit tam stibliinis 62 tamve praecipua, cujits lenendae studio in anatbematis barathrum corruere debeamus. Nam cum omne, quod nobis ex divina lege pracipilur, ad boc procul dubio tendat, tit nos Creatori nostro socielas apterna conjungal : si nos ab eo, quod absit, per maledictionis senlen- tiam contingat abscedere, quae virlus, quae discrelio, quae, sicui dicilur, pia compassio lam incomparabile dainnum nobis potegil compensare? Sane si propter hoc solum virlus appetitur, ut omnipolentis Dei so- cietas acquiratur, qualis jam illa virlus erit, quae nos a diviui contubernii societale repellat. Defensor Romancr Eccletia?.

Haec cur prosequaris, quia nobis occulta sunl, eyidenter expone.

Rcgius advocatus.

Synodalis enim decreti pagina, quam cum concilii totius assensu beatus Nicolaus papa consliluit, euj propriae maiius articulum indidit, quam tol episco- porum venerandus, ceiebrisque couvenitis subscri- ptione firmavit, anathematis vinculo juxta mcrem carere non potuit. Unde vos pro compassione, vel condescensione, nescio, quam dicitis furentis po- puli, nequaquam vosmetipsos deberelis tam ineuo- dalibus sententiae nexibus irrelire. Ridiculuin quippe est, sic obrulum de voragine marini fluctus erucre, ul ipse compeilatur ereplor sub undosis proccllarum spumaniium cumulis remanere.

Defensor Romance Ecclesia?.

Cum ha*c inconsultius loqueris, andabatarum ad- versum me moreconfligis (videtcholia) >qui nimiruin dum clausis semper oculis pugnant, alios quiuem vuinerant, sed quomodo senielipsos a vulner*bus tueantur, ignorant. Dicis quia tiequaquam debemus

vtliiiinne

fralrum inflrmantium, ne scandalum paterenlur, iinplevit. Quod enim majus, sive deterius poterit quis anatbeina subire, quam Cui negalum est, Chri- stum pro sui reatus damnatione pfodesse? Nam cui Christns non prodest, procui dubio anathema est, nibiique est aliud anathema quemlibet fleri, nisi a Chrisli, in quo benedicuntur omncs genles, socie- tate rcpelli. Si ergo Paulus hoc anathema pro cha- ritate fratrum subire non tiniuit, imo prorsus evasit, cum non qualemcunque hominera, sed Christianum ulique discipulum circumcidil; tu, quaeso, ubi cor- dis oculos amisisti, qui , quod Apostolus fecit, non faciendum esse testaris? lpse enim dicit: c Quaecun- que scripu sunt, ad nostram doctrinam scripla

B sunt (Rom. xv). >

63 Jfesrtus advocatus. Verisimile est quia, sicut Paulus coaposlolus suum Petrum de judaizandi rediviva usurpalione corripuit; ita nihiloininus et in semcpiisum, post- quam discipulum circumciderat, reprehendit : nec mihi hoc aliter unquam poteril persuaderi, nisi for- tassis in ejus verbis aliquatenus valeat inveniri. Defensor Romanw Ecclesicc. Ut nuilus ambiguitatis nacvus in tua mente rema- neal, ul nulla cor tuum super boc negotio deinceps caligo confundat, audi quid idem Paulus ad Roma- nos dicat : c Veriiatem dico in Christo, non men- tior, Testimonium milii perhibente conscienlia mea in Spiritu sancto, quoniam trislilia est mihi magna,

C et continuus dolor cordi meo ; optabam enim ipse anathema esse a Chrislo pro fratribus meis, qui sunl cognati mei secundum carnem, qui sunt lsrae*- litae (Rom. ix). > Ecce Paulus, cumnon sit sicut nos necessitale coactus, sponte ac voiuntarie desiderat anathema esse pro fratribus ; el tu tnihi proponis analhema timendum, ubi me perspicis, et inevita- biii prorsus necessitate fuisse constrictum, el chari- latis studio, ne lanta fratrum muititudo cornieret, inclinatuin. Audi eliam quid Moyses pro populo lsraeliiico postulans dicat : c Obsccro, Domine, pec- cavil populus isle peccalum magnum, fecerunl sibi deos aurcos : aut dimilie cis hanc noxam, aul si non facias, dele me de libro luo quem scripsisti (Exod. xxni). > Quod iiiutirum lunc pleniter fiet, cum re-

" probis iu judicio dicit: c lie, maledicti, in ignem aete»num (Malth. xxv). > Ecce binc Paulus optat anatliema pro fralribus fieri ; ecce illiuc Hoyses po- stulat ex Dei libco pro populi, quem ducebat, cha- rilate deleri, ct sola Romana Ecclcsia, quae picla- tem, et charitatem toio terrarum orbe speciaUtcr, ct principaliier docct, ex imniinenlibuseljam vibralis

inJlniia «vln.lliu fillrtC CIIAC fflinft miAliHlA VVAI* C1/»ri

1$ S7PETR1 DAMIAM OPP. TOMUS SEU PARS 01. — OPUSCULA VARIA. 80

liberavit. Vis audire quid etiam de ipso Jesu, toiius A juris aroiltat; et qucro auctore Deo votis omnibus

benedictionis auctore, idem Apostolns dicat? c Chri- stus, inquit, ut nos liberaret a maledictio legis, factus est maledictum (Gal. m). » Si ergo ipse au- -ctor benediclionis aelemae, ut nos a vinculo male- dictionis absolverel, maledictioui non est dedi- gnalus subjacere : si sancti quique vel Novi vel Veteris Testamenti, dum sui capitis imitantur exem- plum, et inGrmis subvenire fratribus io periculis concupiscunt, et anatberoalis subire senlentiam nui- latenus perhorrescunt : cur unum mihi nileris im- putare peocatura, et charitalem ad hoc induxisse non perspicis, quae operit muililudinem peccatorum ? (/ Pet. iv.) Quomodo autem me cujuslibet hominis sententia ligat, quem charitas ipsa, quae Deus est

pnestolamur ad imperiale fastigium, non permiui- mus ob aiienam culpam regiaa dignitatis incurrere detrimentum.

Sed ut totam inauditae calamitalis noslrae percur- ramus bistoriam, Stephanus cardinalis presbyter aposlolicae sedis, vir videiicet lantse gravitalis et Iionestalis nilore conspicuus; tanlis denique, sicut non obscurum est, virtutum Ooribus insignitus, cum aspostolicis litteris ad aulam regiam mis- sus, ab aulicis administratoribus non est adinis- sus; sed per quinque fere dies, ad B. Petri et aposlolicae sedis injuriam, prae foribus mansit exclu- sus. Quod ille, utpote vir gravis, et patiens, sequa- nimiter tulit; legati tamen officium, quo fungeba-

(/ Joan. iv), liberal? Erubescat ergo humani ana- B tur, implere non potuil. Clausum ilaque, signa-

ihemalis imputator, cum £4 Per cbaritatis gratiam wecum sit aeternae benedictionis indultor. Regius advocalus. Cuicunque in disputatione certanti veritas ipsa <1cfecerit, ineptum est adhuc per ambages atque Tcrsulias perlinaciter niti; ridiculum est diutius ^erbis prolixioribus immorari : de vinculo siquidem anathematis, quo te hactenus arbitrabar astringi, ita te naviter expedisti, ut nihil de caetero tibi va- leat objici, nil super hoc capitulo ralionabiliter pos- sit opponi. Verumlamen adhuc mihi video materiam superesse, quam libi valeam non sine causa rcla- ctator objicere. Dicitis, quia necessitate constricti, et velut angusli temporis brevi spalio coarctati,

tumque 65 mysterium concilii, cujus erat gerulus, retulit, quia regis eum praesentari conspectibus curialium plectenda teineritas non permisit. In qua nimirum inopinatae praesutnptionis audacia tanta disputaudi videretur inesse materia, ut et Demo- slhenis eloquenliam vincat, el copiam Tullianac facultalis excedat. Unde si vellemus injuriam no- siram dislrictius persequi, jure possemus obtendere, quia vos Romanae Ecclesiae , vosmetipsos ipso dono privaslis, qui scilicet ei praejudicii vesiri gratis cen- tumeiiam intulislis. Ille quippe fcedus amicitiae vio- lat, qui gratis amicum per offensionis moleslitm pulsat. Nam et Dominus Judaeis per Jeremiam ait : i Ecce feriam domui Israel, et domui Juda fcedus

nequaquam potuislis in electione pontificis exspe- C novum, non secundum pactum quod pepigi cum

patribus eorum, pactum quod irritum fecerunt (Jet. xxu). > Ule ergo irritum reddit beneficii pactum, qui prior violat amicitiae sacramentum. Vcrumtamen Romana Ecclesia non Tult exagerare quod perlu- lit; sed perseverare cupit in muuere quod regio culmini liberaiiter praerogavit.

Hegiui advocatus. Quod domino nostro regi revereuter ascribis in* nocentiam, digne facis : quod autem administralo- ribus aulae publicx devolvis e diverso calumniam, videtur injustum. Quidquid enim cirea vos in hujus- modi casibus aclum est, ad boc nos regiae matrit impulil imperiale praeceptum, non propriae iibertatit > arbilrium.

Defensor Romana Ecelesiat. Et ego tibi secundum cordis tui duriliam respon* dcbo : dico enim quia Dei omnipotentis obtempe- rare sermonibus aliquando peccatum est.

etare consensum rcgise majeslatis, quod profecto frivoium esse perspicuum est. Constat enim Ires plus xninus menses interim decurrisse ex quo sanctae memoriae papa Nicolaus occubuit, usque ad Kalendas Octobris cum iste successit. Videamus ergo si per lam morosam longitudinem , trimestris videlicet spatii, non potuerit ah aula regia pragmaticae san- ctionis Tobis apocha reporlari.

Defensor Romance Ecctesia?. Ecce compellis me vulgato sermone depromere -quod ob imperialis palatii reverenliam decreveram -silentio praeterirc; sed juxta vestrae scilicet exaclio- nis inslantiam, jam proferatur in medium opus egregium vestrum, saeculis omnibus inauditum. Rectores enim aulae regia? cum nonnullis Teutonici ' regni sanclis, ut ita loquar, episcopis conspirantes conlra Romanam Ecclesiam, concilium collegistis, quo papam quasi per synodaiem sententiam con- demnastis, et oinnia, quae ab eo fuerant sutula, cassare incredibili prorsus audacia praesumpsistis :

Regius advocalus.

81

OPUSC. IV. — DISGEPTATIO SYNODALIS. 8i

Regiu$ advocatu$. A suo non pepercit, sed pro nobts omnibus tradidil

Incredibile est valde, quod dicis : verumtamen si toles cxemplis approbare quod ioqoeris, dic quis uuquam Deo obedivit, ac propierea periii? Defemor Romanas Ecclesut.

Nob te lalet, quia Judae Iscarioli , qui jam acceplo eonsilio eom traditurus erat, QQ Dominus ail : « Quod faeis, fac cilius (Joan. xitt). • Postmodum qnoqoe, cum ad ejus osculum accedere praesumpsis- set, arijecit : c Amice,adquid venisti? > subaudiiur, perflce. Sed quia miser bis sermonibus eiDcaciter abedivit, irrevocabiliter perih.

Regiue advoeatut.

Hojus propositionis ralione reddita , redde con- sequenter alterius, quis sciticet Dei omnipotentis

iUum (Rom. vm). i Gui et Salomon ait : c Cum, sis juslus, el omnia juste disponas, ipsum quoque»( qui non debet puniri, condemnas (Sap. n). > Quod autem se Filius tradiderit idem dicit Apostolus : c Qui me dilexil, et tradidit seipsum pro me. > Quod autein el Spiritus sanctus tradideril Filium Sapientia perhibet, dicens : c Benignus esl enim Spiritus sapientiae, et non liberabit malediclum a labiis suis (Sap. 1). > HaMicti apud veteres dice- bantur omnes qui pendebant in ligno. Ghristus autem, ut Apostoius dicit, ut nos liberarel a raale- diclo, factus est maledictum (€ai. m). Spiritus vero sanctus non iiberavit maledictnm a labiis suis, quia • quae per ora propbetarum de Ghristi passione locu-

obedienliamsprevit,et propter hoc copiosiorem gra- * tus est, non prohibuit; sed super eum sine diminu-

tiam meruit?

Defeiuor Romance Eccletiae. Si placet hoc in memoriam revoca qnodDominus ad Jeremiam dixit : c Yade ad domum Rechabiu* rum, et ioquere eis, et introdoces in domum Domini ia unam exedram Ibesaurorum, et dabis eis bibere vinum (Jer. xxxv). > Ei paulo post propheta sub- jungit : c Et posui coram filiis Rechabitarnm scy- plios plenos vinov et calices, et dixi ad eos : Bibite vinum ; qui responderunt : Non bibemns vinum,quia Jonadab pater noster praecepit nobis, dicens : Noa bibetis vinum vos et filii vestri usque in sempiter- ntim. > Unde postmodum Jeremias ail eis : c Haec dicit Dominns Deus exercituum : Non deficiel vir de

lione compleri cuncta permisit. Ergo secundum le, qui non de cordis intentione, sed semper ex operis vis superficie judicare : si Pater tradidil Filium, el ipse se iradidit Filius, insuper et Spiritus sanctus, Judas quid mali fecit? Facta est traditio a Palre, facu est a Filio, nec non a Spirilu sancto, facia esl. ei a Juda. Una res a pluribus facu est, sed' «ademc res in operatoribus discernenda est« Quod enim Deus omnipolensex charilale, hoc Judas fccit e* pecuniae acquirendae cupidine. Quod Deus fecit ad saluiis noslne remedium, hoc illefeciladexplendum msatiabalis avaritiae volum. Vides ergo quia nm, quid homo faciat, debemus altendere ; sed quo ani- mo ei volunUle faciat, diligenter examinare. Nam

slirpe Jonadab filii Rechab, stans in conspeclu meo C si sola duntaxat exteriora perpendimus, invenimu*

cunctis diebus. > Ecce ille male obediens,perfuncius obedientiae munere cucurrit ad laqueum : isti felici- ler inobedienies, perpeiuum Gonditoris sui meruere conspectum. IIoc etiam ad boc valet, quod superins dictum est, quia cum papam sine consensu regis eli- gimus, non praesto, qnod extrinsecns actum est diju- dicare, sed potius quo animo , et qna intentione sil facium, deberetis diligenter attendere. Regius advoeatuu

Haec argumenu nobjs domestica sunt, et nun- quam deficiunl, quia de promptuariis proferuntur ; semper enim possumus in pravi operis exhibitione delinqoere, et quia occulta est ad purae meniis debe- mus palrocininm convolare.

Defensor Romanm Eccletice.

Censesne seroper debere juxla rerum, alque ver- borum superOciem jndicari? quidenim juxla verbo- rnm strepitum magis est absonum, quam cum Dcus Pater, et Filius, el Spiritus sanctus mediaiorem Dei et hominum diciiur tradidisse. Ecce Chrislum

ipsum Dominum Salvatorem et dixisse quod prohi- bet, el aiiter fecisse quam jubet. c Quisquis, aitf, dixerit fralri suo, Faiue, reus erit gebennae ignis (Matth. v) : > et Umett ipse resurreclionis suae di* duobus de se dubiutive loquentibus ail : c 0 stulti,. ei lardi corde ad credendu» ! (Matth. xxv.) > Dixe- ral eliam in monte discipuiis : < Si quis te per- cusserit in dexteram maxillam, praebe illi el alleranr (Matth. v). > In passione vero pesitus percutienti se in maxillam puero sacerdotis non modo nen alteram- praebuit, sed insuper dixil : c Si male loculus sum> exprobra demalo; sin autem bene, cur me caedis? > (Joan.xym.) Et quomodo jam verum erit quod de illo Lucas ait : c Quia cespit facere, et docere (Aei. ** i), > si quod docuit non implevil? Sed procul dubio intelligendum esl hoc enm praecepissead praepara- tionem cordis, non ad ostenutionem operis. Quo- niodo enim paraius corde non fuit in maxiilam alle- ram csedi, qui pro hominum salute decreverai toto corpore erucifigi? Paulus etiam palma percussus

inA.i:^:« i..^AM

>*.j:,i:« *. r\,.

"nMO.AmA »\AnllltAli

DamiiIiA» lA I\a..J

is

S. PETRI DAMIANl OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VARIA.

*S

f Principi sacerdotum malelicis? » respondit : c Ncscivi, frater, QQ quin, princeps esset sacerdo- lum : Scriplum est enim : Principem populi tui noo maledices (Acl. xxin). > Ubi patenler ostenditur, quanla illod tranqtiillitale dixisser, quod irattis intu- lissevidebatur. Quibus ScripiuxaruiiAiesiJmoniis quid aliud edocemur, nisi q:>ja oo . jtixta nnda verba •emper debemus sentemiasjuiiicaie: sed quoanimo, qua menlis inlenlione proferanlur, inspicere? Regiut advocatus*

Dubia, quae propems , Iuculenter eluciJas per exempfa, quas fubjcis : se«l quaeso, te, tit ad supe- riora paulisper redeas, el cur nos calumnieris, Tobis prseju iicium intulisse, qui regiae diiioni paruimus, patenter exponas.

Defetttor Romanas Ecclesia*.

Recle, plane, ordinabiliter et congruenter, post- quam omnis vestrae pariis objcetio non rlictoricis argumenhs, non coforibus oraloriis, non denique dialeclfcis syllogtsmis, sed vivae poiius, atque per- spicuae veritalis est ralione purgala : ve.sa vice jam dignum esl, ut de vcstris exccssibus vel breviter disseratur. Enimvero damnalio papae tani gravis, et f nexplicabilis esl , ut non humano, sed divino dun- taxat sii tractanda judicio. Regcs ausem nostros cum aetatis infirmitas, tum fragflitas scxus excusat; qui- bus ulique non reatus ascribitur, sed eorum consi- liariis,ul dignum est, imputatur. Omissis itaque pcr- versitatibus c&leris, ut quid ignorante Roma repro- bum hominem m Romanum pontificem eligere prse- sumpsistrs?

Regius advocatus.

EJeclionem quidem,. ut palam est, fccimus : sed longe prius Gerardo comite, aliisque Romanis, ut dicebatur, civibus infatignbililer iusistentibus, ad hoe inducti sumus. Nam et abbas monasterii, quod dicitur Gltvus Scauri, non defuit. Non ergo, ut as- seris, jgnerante Roma, sed praesente atque petente, Romani pomificis electio facta est.

Defensor Romanat Ecclesies. . 1 In hoc pro me facis, dum Gerardo sub analhe- roale constituto le communicasse testaris : nara wt de abbate , et aKis interim siieamus, de Gerardo liceat tanturaraodo dicere, Ecclesiae liominem non futsse, et Chrisli nequaquam pertinuisse fidelibus

A atque cononica faice praecisus, nt ne in morte qn«- dem ad Christianitatis fuerit litulum reformattis : et sic per eum ordinari Romanam Ecclesiam dignum fuit, qui ejus semper cruentus exstitit inimicus, qn> eam sernper esl feraliter persecntus. Et quoniodo summam debet Ecclesiam ordinare, cujnscunqne li- men Ecclesise non iicet attingere? Clau at Domiuus- ad Israel : t Anatliema in medio tui, Israel ; nec po- teris stare contra hostes tuos, donec delcatur ex te, qui hoc contaminatus est sceiere. > Et hoc qua- re? Qiioniam Achar filius Charmi de anathemate Jericho ducentos dunlaxat argenti siclos, regulam- que auream quinquaginla siclorum, ct coccineum abslulerat pallium : et ob hauc vilem videlicetsum- mam atictor sceleris non inodo lapidatur, sed et

B lapidum acervis obruilur. Si propter illum homi- nem, qui dunlaxal unum sacrilegium fraude commi- serat, Israel anle suorum hoslium faciem ruiturus. erat : quomodo stabit Eoclesia, si per virum tot cri- niinibus-involulum, fuerit ordiuala ? presertim cum et taiem eiegerit, in quem, teste mundo, omnium vitiorum sentina confluxit pseudoepiscopum, aposto- lum Anticbrisii, adversarknn Chrisii, animam puel- larum, mangonem ecclcsiarum (2). Quis ergo islo- rum justo videbitur examine praferendus? ufrum is, quem elegil unus vir pcrpetuse malediclionis ana* themate condemnatus ; an illepolius, qticro cardi- nales episcopi unanimiter vocaverunt : qtiem clerus clcgit, quem populus expetivit non in extremitate terfartim, sed intra mcenia Romanorum, et in ipsius

C sedis apostolica? gremio.

Regius advocalut. Tot a te rationibus redditis, possemus fortassis adhibere consensum , si semel emissam deceret regiam majestalem mutare sententiam , principali quippe gloriae velut inconslanliae nxvus imprimitur, si quodcunque suae constituiionis edictum leviter annulclur.

Defensor Romance Eccletice. Quis nesciat rege Deum esse majorem ? Et tamen dicere non erubescil : c Poenilet me , quod constr- tuerim Saul regem (/ Reg., xv); » et per Samue lem ei denuntiat dicens : c Projecit te Dominus, no sis rex super Israel (Ibid.). i Si poenitere se Deus» asscruit , qui futura cuncta cognovcrat : cum homo

lllnd enim unum caput anaJhemati, maledicliouique D suam coinmuiare in melius sententiam erubescal,

su! jacuit omnium fere pontifieum , quicunque Ro- roanae Ecclesiae suis lemporibus praefuerunt : demum paulo anteqvam mor< retur, propter ducem, et ar- chicpiscopuia Anglorum, quos a beati Petii limini- bus redewites invasit, spoliavit, et usque ad milie Papiensis monelae libras appendentia rapuit. Propter hoc itaque in plenaria synodo, papa Nicolao piaesi- denle, excommunicatusest,et exstioclis luminaribus

qui qualis , el ipse qnoque sit fulurus, ignorat ? IHe de bono faclus cst malus ; iste videlicet Cadalous. , de malo utique, quod jam eral, sit quotidie dia- boli more delcrior.

Regius advocatus. Quam inconsulte nunc loqueris ,. qnl diabolum deteriorari posse testaris, qui certe tam malus est , ut dclcrior esse non possit.

85 OPUSC. IV. — DISCEPTATIO SYNODALtS. 86

toper althudinem nubkim„ similh ero Altissimo A vii exemplis; ui nos eatenus ignota doceret, el vos (hai. iiy). i

Paulus autem dicit : c Qtii in line inundi veniens, adversatur» et extollitur supra omne, quod dieitur Deus, aut quod eolitur (U The*$. n). t Quia ergo tunc affectavit Deo se simiiem esse, in finemundi jam deterior factus, vult quasi superior eminere. Per quod manifeste colligitur, diabolum adhuc in deteriora possc corruere; quia diabolus interpretaiur deorsum flutnt. Cadalous a cadendo dictus, ruinam populi sonat, ipsis quoque nomi- nibus aptissime invicem uterque concordat. Dic ergo qoomodo iste pontifex eril, quem non Romanus populus, sed unus bomo cum suis complicibus, idera- que non Romanus, sed suburbanus (2*), et non Eccle- sisfilius, sed maledictus, et analbematizatus elegit?

ab illius sententiae vinculo potenler absolveret. Deinde a domini mei regis, quam dicebamus, injit- ria, quae scilicet nos adversum vos acrius accende/ bat, tam strenue tna se purgavit oratorio, utevv denti clarescat ihdicio, quia in eo, quod* sibi ponli- ficem populus Romanus elegit, jnajestali regiae polissimum minisiravil, nec ei, sicut dicebatur, pri- vilegium tulit, sed polius roboravit, dum non de Romana Ecclesia, sed ex aula regia sacerdotem ad apostolicae sedis culmen cvcxiu Postremo de ele- ctione Parmensis episcopi quid dicemus? loquar, an- sileam? Sed, juxia Scripturam, c conceplum sermo- nem lenere quis possit ? (Job iv.) > Et cerle ubi nuda veritas cernitur, turpis ignominiae est, si commenlo

lllene erit tuo judicio ponlifex, qui suam vendidit, B 'allaciae deservilur. Ipsi plane liquido novimus ana- -

«t Romanam Ecclesiam oblineret? qui Romanos occidil in ore gladii, ut Romanus Pontifex fierel? Dicis n»n debuisse me pontificem sine consensu Regis eligere, et magnipendendum mibi non fuisse, ut populus non periret. Ecce liinc B. Augustinus Bipponensi Ecclesiae , Valerio vivenle, praeficitur : ecce illinc Ainbrosius octavo die postquam baptiza- tos est, perceptis cunctis ecclesiasticis gradihus, episcopus ordinatur. In quibus uiique ob nil aliud canonica3 auctoritalis ordo deseritur, nisi duntaxat ut saluti populi consulatur. Et lu mibi dicis , in servando poputo ipsi regi me non debuisse consu- lere, ul sihimet in dando consensu unius epistohe gloria proveniret. Nam unde postmodum Romanus

Ihematizalum esse Gerardum, nec ignorainus ejus instuictu potissimum hunc episcopum in boc nego- liuro fuisse pellectum. Ut igitur ila ioquar, arbor, quaeile venenata radice anathematis orilur, antequam perniciosum prorumpat in fructum modis omnibus , necesseesl evellalur, teslanle Verilale, quae dicit : c Omnis arbor quae non facit fructum bonum, ex- cidelur, et in ignem mitlelur (Matth. m). i Defensor Romance Ecclesiw. Ecce audivit beatitudo veslra , venerabiles Palres, quoniam qui inspector est mentium, confoederat nos in concertatione verborum. Vidit enim nos uon ma- litise causa confligere, sed inveniendae veritatis stu- diodeservire (Ephe§. n), ideoque dignalusest mo-

iinperator fiercl, si tunc se Romanus populus mu- C *™ inler nos sopire querelam , et suam nobis inspt

tuis vulneribus pcremisset? Porro autem , quia in constitnendo pontifice Romana Ecclesia a charitate regia non recessit, boc etiam indicio est, quia cum in clero soo religiosis viris et sapientibus abunda- ret, non de propriis, sed eum, qui regi lanquam domesticus el familiaris erat, elegit.

Regim advocatui. Quisquis veritati, postqnam palefacta ctaruerit, obstinate renititur, Dei omnipolenlis adversariiis non immerito judicatur, cujus adversum se iram inextinguibiliter provocat (/ Joan- v), si veritatem, quae ipse est , pertinaciter et arroganter itnpugnat. Nara ut ipse dispatationi tuae velul epilogum faciam, cum inter nos quaestio moveretur, ulrum sine regis assensu Romani poniificis lieri possit electto, recen- sitis bistoriarum catalogis, tautam Romanorum imperatorum atque pontificum copiam coacervasli, et velut nubem mihi testium opposuisti, ut hiscon- spectis ne nutum quidem me adversum te sub hoc ulterius facere libuisset. De anathemate vero , quod Nicolaus papa constituit, ubi, ut jam verun\ fatear, totani victoriae vim intenlio noslra posuerat, tam

rare concordiam. Pax enim noslra , quae fecii utraque unum, conflavil in eodem sensu corda duo- rum. Agamus illi gratias, qui prius sagenam (3) Pelro periclitari permisit, et turbme ventorura, et procellis undarum : sed ecce ut regrediens manum tetendit , Petrum erexit , ventis imperavit (Marc. vi), et discrimina marina compescuit, confestim mare, quod in cumulos erigebalur, obruitur, tem- peslatisprocella sedatur, ventorum turbo reprimitur^ et aurea coeli facies serenatur.

Clamula dictionis. Amodo igitur, dilectissimi, illinc regalis aulae con- siliarii, hinc sedis apostolica^ comministri, ulraque pars in hoc uno sludio conspiremus elaborantes, ut 0 suinmum sacerdotium el Romanum simul confoede- retur imperium ; qnatenus humanum genus , quod per hos duos aspices in utraque snbstantia regitur, nulFis, quod absit, partibus, quod per Gadaloum nu- perfactum est, rescindatur: sicque- mundi verlices rn perpeluse charitatis unionem concurrant, ut infe- riora membra per eorum discordiam non resiliant ; quatenns sieut in uno medialore Dei, et hominum

li<tt/t «fiiA nAmtiim o/iiISaaI aI CAAan/lAtiitiH jlSwins*

I?

S, PETRI DAMIANT OPP. TOOTS SEU PAUS \\t — OPUSCCLA VARIA.

W

tur» ut quodam mutwe charilatis glutino el rex in ^ pietas, coloris viridis holoserica, et nhrygiata, in

Romano ponlificc , et Romanus ponlifex inveniatur

41 rege; salvo scilicet suo privilegio papae, quod

ucmo [iiemini] praeier eum usurpare permiltitiir.

I Coelerum el ipso delinqnentes, cum causa dictaverit,

ifuF^nsi legc cocrcent, et rex cum suis ephcopis

| supcr animarum staiu , prolata sacrorum eanouum

\auc(oritalerdeceriinr. Ule tanqnam parens paterno

[aemper jurc prsemincat ; iste velur unicus ac singu-

laris films fn amoris illius amplcxibus requiescat.

Attalos planc rex Asi.T. et Nicomede3 rex Bithynise

fn tantum Romanam rempublicam dilexemnt , nt

uierquc moriens Roronnum populum testamento re-

liqtiisset [reliquerit] hxredem. Sanctae ergo Ecclesiae

principes quam propensiori inviccm debent charitate

qna beatissimse Virginis in jrremio Fihum gestantis iinago picta, et alatis pnernlis, ac stellis circnmsepta cernittir, Romae ad S. Martinum in Monlibus inter reliquias honorifice custoditur.

Neque hoc sic intelligas velim, nt pontificalis dF- gnitatis ornamenta tunc primum fn Ecclesiam inve- cla fuerint, qttidqnid dicant Aimonius, atqoe Sige- bcrlus, vel etiam alii (Aimon. flist. Fr. I. i, c. 24; Sigeb. Chron. ad an. Ghristi 550). Nain quod Con- stantinns gentilium vanitatem dele&tatus, B. Sylye- stro videtnr concessisse, hoc ipsum sanctissimos ejus antccessorcs ob iinmanem r alque frequentem alio- rum imperatomm perseculionem deposuisse apparet. Jacobus enim Alphaei, cognomento Justtis, idemqne . fraler Domini nominatus, a Peiro aposlolorura pnn- cip!\uloplimcChrysostomusanimadvertit (Cnaisost. in Joan.% hom. .87) , ordinatus Hierosolymorum epi- scopus, laminam, seu bracteam auream in capite

^^ AM «..;k..„ -«:..^.M^ A.i M.«.:iAiAm ~-™>\ ~ gestarecoiisuevit : ut testatum reliqtiere Epipbanius,

c mgniere, quibus injunclnm esl charitalem pneci- B J,iero .|nu8 ac orones alli fere se7iptores ecclesia-

pue Christfano popuk) pracdicare; ul ex eorum, qu« sljcj (EfPIPH. ncBres, 29 et 78; Hier. de script. erd

in Jac. et in Eput. ad Galat. II; Enrn. kaeres. 29). Hujns vero rei hanc affert rationem idem Epiphanius : folium, sive bracteam in capite gestnre ipsi licebat, quemadmolum rclati fide digni viri Clcmcns et Ensebius in suis commentariis testati snnt : 1 Sa- cerdos itaque est , velut dixi , Josus Christtis in seternum, secunduin ordinem Melcbisedech : simuU que rex jtixta ordincm ex siipernis, ut trausferalr saccr.idlium simul cum leye : ex semine vero David propter Mariam sedens w throno in seternum, et Regni ejus non erit finis. Oportebal enim ipsunv nunc transferre ordinem ttim sacordolii, tvm regni. > Et qnibusdam inierjeclis : c Largitns est autem suh se conslituiis Regnum. ut ne diceretur a parvis ad majora procedere : manel enim tbronus ipsius, et regni ejus non erit finis : et sedit super ihronum David, iia ut regnum David, una cum pontificatti C transtulerit, ac largitus sit servis suis, boc est^ poulificibiis catbolicas Ecclesiae. > Plura de his apud eumdem Epiphanium habes. In signutn igitur regalis sacerdolii (sic ipsum appellat Peirns [/ Petr. n]) ejusmodi capiti ornameHlnm gestare consuevisse ,. 11011 Jacobum taniiim, sed et caeteros apostolos par esl credere (Polych. cp. ap. Euscb. Hist. lib. v, c. 23; Hier. De script. ecc. in Polycr.). Nam etsi haec de singulis non scribantur, satis tamen ad veri- tatcm rei demoiislrandain esse videlur, quod non modo Jacobus ,' ut vidimus , scd et Joannes 74- Evangelista eo usus esl capilis ornamenio. Testatur id Polycrates Ephesiorum episcopus ad Yictorem papam inler alia ita scribens : < His accedit Joannes, qui supra peclus Domini recubuit, qui sacerdos fuiU qui laminam auream geslavit. Erat auteni e}usm(Hli> eapitis ornamentum, quod in amplius atque perfe» ctius Chrisiianac legis sacerdolium translatum est amiqu» legis sacerdotibus oliin a Deo conccssum. SyIve»tro ca D Sic namque sacra Scriptura : i Facies ct laminam tantum deligere , quaa spiritunlis potesiaiis ci:Imcnv € de auro purissimo , in qua sculpes opere caela*

procedat ex pietaie concordia , saneta universalis gratuletur Ecclesfa > ac gemino utriusque studio Cbrisliann religionis reflorcal disciplina. Yerum nos piscatoris nostri naviculam ex hiatu scyllaeae vora- ginis trahcntcs, dum successorem Pelri fidei labente vcstigio mersum ad Uttora quieta dedueimus, pium Ereptpri nostro celeuma cantemus :

Te Deum laudamus : Te Dominuin confitemur.

Ultio divina , populi Cadaloe ruina ,

Te manet, utdiro medium transverberet ictu. v Aliipelax Simonem sequeris Simon astra pe-

[lentem.

Tc quoque Tarlareus sin.ul absorl>ebit hiaHs.

Sit nomen Domvii benedhtum.

SCHOLIA.

c Dealo Sylvestro (Conslanlinus imp.) suisque siiccessoribus obtulit , ut regali more, et aurea co- rona plectercntur in capite, el caeleras regii cul- tusiiifulas usurparent. Verum B. Svlvestcr orna- mcnta , quae sacerdolali congmere judicabat oflicio, in proprios nsns assnmpsiu Coronam vero, vei cae- tcra, quse magis ambitiosa quam mystica videban- lur, omisil.. > Dum sanctus cardinalis ait, S. Syl- vcsirum oblata a Magno Constanlino principaius in ignia repudiasse, ea vero ornamenta sibi desunv p^isse, quae dignitatem pontificiaincondec orarent, a vcro abhorrere non videtur. Nam qti& fuit ardens cjtisdem Conslantini ad fidcm pnccipuc Chrislianam rccenter convcrsi piclas, nt voluisset omnia imperii ilecora in pontifieem summiim conferre. Ftiil iaincn singularis cujusdam prudcnliae in S

ac fastigium significarcnt. Id quod etinm habelur cap. Constantinut disL 96, vevbis isiis : B. Syivcstro el omnibus successoribus ejus de prxsenti tradidimiis ' pulaiium impcrii nostri Laterancnse; d^iiuledia^emn, videlicet corouam capilis noslri, simulquephrygium^ ucc non et superhnmerale, videlicet lorum quod im- periale circiimdare assolet collum. El nonnuliis in-

c loris sanctum Domino : ltgabisque eam vlitt hia- c cyulltina, cl erit stiper liaram imminens fronli c poniificis (Exod. xxvm , xxix et xxxix ; Levit. vhi). > Qualc auteiu fuerit capitis oriiamentum summi sacerdotis, Joscphus exacte describit (Jo6eph. Antiq. 1. 111, c. 8), monstralque non tauium lamina aurea, sed et corona aurea triplici orditie ducta

OPUSC. V. - ACTUS MEMOLANENSI&

90

rona aurea super mltram ejns, etpressa signo snn- «liUlis (Eccli. xlv). i Nam cum sacerdotibus atiis uii cydari, sen milra concessum esset : lamina lamen atirea , ul dicebam, ornari capot, summi lantum poDtilcis crat peciiliar* : quod milrae ornamentiim cum tribus aureis coronis miexereiiir, corona eiiam in sacris Lilieris jnre merito appellatur (4). Gaete- rum cum omnia fere Yeteris Legis Pontificum orna- menta una cum suidido sacerdotio, in Ecclesiam Romanain jure opiimo translata fuerint , illud etiam scilu dignum videtur , quod Bonifacius ejusdem Erclesisc poni. max. (praeter salutarem Jubitaei , sacramque iiislitutionem cenlesimo quoqne anno ce.ebrandam) hujusmodi etiam tiaram, quam regnum

(4) S. Petrum tres etiam claves manu tenenlem fmsse designatum vetustissima Urbis mooumenta me tiocuerunt.

A tulgo appellant, tribus distinclam ornataroque coro- nis (5) (cum eamdem antea liaram una tantuin corona insignilam ejus antecessores deferrent) ad ponlificum Romairoruin usuin primus revocavit. Hic est ille Oclavus Bonifacius ex nobili ac vetusta Cajelanorum fainilia, palre Livifredo equite, matre Aletandri IV neple, progenitus : qni (ut inier alios Anloninns arcliiepiscopus Florentinus sanctilate ac doclrina consptcuus lestatur) ncniulator magnus, et jurium Ecclesia» conservalor, propler sedis aposlo- licae pairociniuin , adversus ditionis ae bonorum iliius detenlores animo fortissimo suscepium, et ad fluem cotistauter perductum innuroeris malevolorum, calumniis se obnoxium reddidit.

(5) De tribus Romanorum pontificum coronis U* Antoniiis Mazalonius libeiluin conscripsit.

7we QPUSCULUM QUINTUM.

ACTDS MEDIOLANI, DE PRIVILEGIO ROMANjE ECCLESLE, AD HILDEBRANDUM S. R. E. CARDINALEM ARCHIDIACONUM.

Arguucntum. — lloc opusculom de privilegio Romanae Ecclesiae inscribitur : est aulem brevis narratio eorum, quae ipsi sanciissimo dociori in legalione Mediolanensi contigerunt; cum scilicet contra ejusdem Ecclesiae clericos Nicoiaius pariter et Simoniacos, legatus a sede apostolica missus, uon minus castiuiis, quam Romanae Ecclcsiae jura tuenda, suscepisseu

Domino Hiloebrando

r venerabili

archidiacono v B judicarem ; divinitus, ut reor, selum est, ut Medio-

Petbus peccator monacbus , sincerissim» devo* tionis aflectum.

Pritilegium Romanse Ecclesiae quanlas babeat vi- res ad servandam canonicae aequhatis et justitix regulam , quaotumque vigorem ad disponendam ecclesiaslici stalus conlineat disciplinam, solus ille 4»lucide comprehendit, qui ecclesiasticis consuevir insudare negoliis. Quod utique privilcgium, qni inexperlus est, parvfyendit, exercitatus amplectiiur. Quia sicut arma non cui^at , qui certamen ignorat ; sic e diverso teiis inhianier accingiuir, qui ad repor- landos ex more victoriarum tilulos animatur. Armis ftutem privilegium Koroanae Ecclesue non incongrue eomparaverim, qnia dum haec una per catbedram

lanensem urbem, beatissimi Nicolai papae legatione ^functus, adirem.

Eral enitn inter clerum et populum, propter duas h&reses, Simoniacam videlicet, et Nicolaitarum, satis turbulenla seditio. Nicolaitat autem dicuntur clerici, qui contra castitatis ecclesiaslicae regulam ' feminis admiscentur. Qui plane tunc fornicalores/ finnt, cum foedi commercii copulas ineunt; tunc NicolaiUe jure vocanlur cuui hanc lethiferam peslenv velul ex auctoritale defendunl. Vilium quippe iaH haeresim vertitur, cnm perversi dogmatis assertione I firmalur. Quid plura? nobisdigna sedis apostolicae -. veneratione receptis, ac negotiis, quac nos attraxe- : M ranl, iuliinaiis, post diem alterum factione clerico-

beuti Peiri totius Christianse religionis caput effecta, C rum repente in popolo murmur exoritur, non debere cunctis in orbe terrarum principelur Ecciesiis , velut Ambrosianam Ecclesiam Romanis legibus subjacere^ dux ante aciem fidelium cuneis fulla, ac specialis^ nullumque judicandi , vel disponendi jus Romano

pontifici in illa sede compelere. Nimis indignum» inqiiiunl, ut quse sub progeniloribus nostris semper cxstitil libera, ad nostne confusionis opprobrium, nnnc alteri, quod absit, Ecclesiae sit subjccu. Po- stremo tumuliuantiuin clamor altollitiir, ex diversis. ' nariihns ad e»isconale nalalium couvenilur : deia

praerogativaa auctoriute muniu, et Evangelico mu- crone veriuti resisteutium cerviccs obtruncat, et ad umctissime dimicandurti tolam Christi mil.tiam in uoiu8 chariutis, ac fidei unanimitate conspiral. Hoc lu gubtilher, nt et alia mulu perpendcns, frequenler

nAsinlaftii : ut

►•*»» i».no.Ai Amnia

91 6. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA VAMA. 92

ricis, ego in roedio residcns, sive potius pr.csidens, A ciorilale, baptisma a Lino ejas successore suscepit :

reverendissimum Medioianensem archiepiscopum ad sinistram ; pradentia quoque, ac sanctilate consp:- cuum Anselmum Lucensem episcopum posuisse mihi accusabar ad dexteram. Hinc porro quanta a frementi 77 populo dici potuerint , non necesse est apicibus tradi , quod nimirum per se valet inteiligi. Et re- vera ipse dominus archiepiscopus rnox ut nostne esl prsesessionis admonitus, fmpigei^vo|M^]lit , ultro ettam, ut si ego pra&ctperem, in scabello, quod no- slris suberat pedibus , sine controversia resideret. Dicant id non simplici factnm intentione, qui volunt; nos aulem non hoc irritalioni populi zelantis, ut fer- tur, adscribimus, sed apostolicoe se4is reverentise deputamus. Ut autem ad c^i\ipendum veniam,

qui poslmodum cum B. Celso in bac sancia urbe martyrio coronatus est. Sancti vero martyres Pro- tasius atque Gervasius beatum Paulum apostolum magistrum ac pracceptorem habuisse noscuntur; sicut B. Arobrosio et ipse testatur : 78 Isci sunt, inquit, qui monita mea secuti respuentes prsedia, et divitias secuti sunt Domini nostri vesligia. Sicut ergo Salvator noster binos ante faciem suam discipulos misit (Luc. xix) ; ita quodammodo uterque sanctus apostolus ex magisterio suo in hanc urbetn praedica- tores sanche fldei geminos destinavil.

Gum ergo vestrx snlutis auctores ex Romanae Ecclesiae prodierint disciplina, consequens esl, juxla aeqnitatis ordinem, ut Ecclcsia Romana mater Am-

aum verlis exorsus.

ascendi pulpitum, ac, sedato vix populo, hujusmodi B brosiana sit filia. Ut autem hic ordoinler utramque,

Ambrosianam videlicet et apostolicam sedem non sermo noviter oriri, sed antiquitus tenuisse non dubitetur,

B. Ambrosius cum hanc Nicolaitarum sordem ad mullorum fostere perniciem in hac urbe doleret. eamque per se solus coercere non posset, sedis Apo- stolicae mox quxsml auxilium; cuividelicet is, qui

Noverit charilas veslra, dileclissimi , non me pro

Romana3 Ecclesiae huc honore veuisse, sed vestram

gloriam quaerere, vobis salutem el graliam, quae in

Ghristo est, cum ejus auxilio, si permittitis, provi-

dere. Quo enim pacto honore indiget prvuli homi-^tunc praerat, papa Siricius tres personas, presbyte-

rum, diaconum, et subdiaconum , ad correctionent uiciscendi hujus sceleris destinavit. Cum his itaque beatissimus pontifex, quos corrigere non poluit, velut scatentem vermibus senlinam ex urbis hujus sagena projecit. Unde et ipse S. Ambrosius in om- nibus sequi se magislram sanctam Romanam pro- fitetur Ecclesiam. Scrutamini itaque Scripluras ve-

nis, quae laudes alque preconia ex ipsius ore sor^ tita est Salvaloris? Qu&autem provincia peroninia regna terrarum ab ejus ditione extranea reperitur, cujus arbitrio ipsuin quoque coelum et ligatur et solvilur? Omnes autem sive patriarchivi cujuslibet apicem, sive meiropoleon primatus, aut episcopa- tuum cathedras, vel Ecclesiarum cujuscunque or-

dinis dignitatem, sive rex, sive imperator, sive cu- C stras, et per quod vullis diligenler inqnirite; el si

juslibet conditionis homo purus insliiuit, et prout voluntas, aut facultas erat, specialium sibi praeroga- tivarum jura pratixit : Romanam autem Ecclesiam solus ipse fundavil, super petram tidci mox nascen- lis erexit (Matlh. xvi), qui beato viue xternac Cla- vigero terreni simul et coeleslis imperii jura com- misit. Non ergo quadibet lerrena sentenlia, sed illud verbum, quo coiistruclum estcoelum, et lerra :. per quod denique omnia condita sunt elementa, Ro- manain fundavit Ecclesiam. Illius certe privilegio fungitur, illius auctorilate fnlcilur. Unde non du- bium, quia quisquis cuilibet Ecclesiae jus sjmm de- trahil, injustitiam facit : qui autem Romanse Eccle- siae privilegium ab ipso summo omniuin Ecclcsia- rum capite traditum auferre conatur, hic procul dubio in haeresim labitur : et cum ille nolelur in- juslus ; hic est dicendus haereticus. Fidem quippe ▼iolat, qui adversus illam agit, quse mater est fidei; et illi conlumax invenilur, qui eam cunctis Ecclesiis pralulisse cognoscitur.

Ut autem, omissis aliis, ad id , quod nunc agilur, venianius, non debet ignorare sancta veslra devotio, quia beati apostolorum principes Petrus et Paulus, sicut per suum sanguinem Romanam Ecclesiam

non potestis apud vosmelipsos invenirequod loqui- »iur, mendacii arguite : si autcm potestts, nolite veritati resistere, nolile matrem vestram crudelitcr impngnare, sed ex cujus uberibus lac suxistis apo* stolicae fidei, ejns semper gaudete solidis doctrime coelestis dapibus rccreari.

Quantum profueril ratio reddita. His ilaque rationibus de prarogativa et pririch- palu sedis aposlolicae rcddilis, populus oirnino bene- volus reddilur, et exsecuturum se, quidqiiid injun- gerem, unanimiter pollicettir. Tunc nimirum liquido persensi , in ecclesiasticis causis quantum Romanae Ecclcsiso nosse privilegium valeal; quamque hoc sancta tua prudentia non otiose deposcat. Quod uli- D que, Deo annuente, implere sludebimus, si tamen hujus rei gesla? prius ordinem digeramus. Quid raul- tis moror? Adest clericorum perplurimus ille con- ventus, communiler, et singillatim quisqiie perqui- ritur, vix e tanto numero quispiam promotus ad or- dinem sine pretio reperitur. Erat enim g^elraihus^ imo inordinatus ordo, et inevasibilis regula illius Ecclesiae, ut quicunque ad quemlibel ordiuem, vel eliam ad episcopatuin consecrandus accederet, pra> fixum prius absque ulla conlroversia canonem da-

mneAPPirnnl * ito mnv InlA* .n«n n«keAA..»:<< 4lA**l '■.*! Hin nlanA aiiaI nnrifl nfnirlltft- flllftl fttm Cfiifit.Sk-

98 OPUSC. V. - ACTUS MEDiOLANENSlS. 94

urbls omnes Ecclesias sacris mysieriis profanare, A malc gcsta condemnant, ci accusare magis se eli-

quodammodo Ghrislianae religionis videbaiureversio. Sed ei litigiosum eral indulgere paucis, cum fere omnium esset culpa communis, nec legitimum vide- balur, diversa in eos prodire senientia, cum esset tina omnibus causa. Hoc etiam noslras augmentabat 79 angustias, quia nisi qualemcunque decisionis cakuiunT causa ista susciperel, nisi cum magna norouium slrage, furentig popull sejurgia non se- darenL Y *l

De reconciliandii h&teticis. Tunc inter muttas disceptationes processit in me- dium illa Innocentii papae sentenlia, ab anlnjiupri-^ bus inventa ; quod a multis peccatur, imilium est.* Illa quoque discretio ad memoriam rediit, quam

gunt, quam tueri, pacis, et comniums nostrae uni- lale Uctentur, ita ut digno prius analbemate, quae contra fidem catbolicam sunt reccpta, damnentur» • Aliler enim in Ecclesia Dei, quae corpus est Ghristi, nec rala snnt sacerdotia, nec vera sunl sacrificia, nisi in noslrae proprietatc naturae verus nos pontifex 80 reconciliet, verus immaculali Agni sanguis emundet. Ncc aspere igitur communionis noslne graiia deneganda est, ncc temere est largienda. » Idem vero Aquileieosi episcopo scribens, ait:cDam- nent apertis promissionibus sui superbi erroris au- dores, el quod in doclrina eorum uni versalis Eccle- sia exhorruit, delestenlur. Omnia decrelasynodalia,. qnae ad excisiouem Simoniacae hsereseos apostolicas

sancti pontifices, et authcnlici canoiium conditores ** sedis confirmavit aucloritas, amplecti se, ei in oin

de Donatistis, et Novatianis, ac reliquis, qui apud diversas haereses ordinali sunt, invenerunt. Id eliam nos non praeterit, quod noslrae memoriae nonus Leo papa plerosque Simoniacos, et male promotos tan- quam noviter ordinavit. Haec et alia plurima medi- tantibus, et invicem conferentibus, iilud etiam deve- nii in manus, quod insignis papa Leo I Januario scripsit episcopo : t Lectis, ait, fraternitalis tuae lilteris, vigorem fidci tuac, quem olim noveramus, congratulantes libi, quod ad cnstodiam gregis Cbri- sti pastoralem curam vigilanter exsequeris, ne lupi, qui sub specie ovinm subintraverunt [M-aU^ viij, bestiali saevitia simpliees quosque mlacerent, et non solum ipsi nulla correctione proficiant, sed etiam,

nibus approbare plenis, et apertis , ac propria manu scriplis proiestalionibus eloquantur. Ulud etiam nos non aufngil,ubi Fulberliis Carnotensis episcopus primali suo super presbytero per peeuniam ordi- nato, ex aucloriiate Toletani concilii tale repcrilur dedisse consilium (aliis quippe praemissis hoc intu- lil). Propierea, inquit , deposilum non reordinabilis, sed reddetis ei suos gradns per instrumenta, et per vestimenta, quac ad ipsos gradus perlinent, ka di- cendo : Reddo tibi gradum ostiarii, el tc in illum gradum restiluo, et caetera; In nomine Dei Patris, et Filii, el Spiritus sancti. Novissime autem benedi- ctione hetificabilis eum, sic conciudendo : Benedi- clio Dei Patris, el Filii, et Spiritus sancti super te

qo» snnt sacra corrumpant. Quod ne vipcrea possit 4cscendal» ut **8 restitutus in ordine sacerdotali, et

obttnere fallacia, dilectionem tuam duximus com- monendam, insinuantes ad animae periculum perti- nere, si quisquam de his, qui a nobis in haeretico- ram atque schismaticorum sectam delapsis , et se utcunque haerelieae communionis contagione macu- brit resipiscens, in communione catholica sine pro- fessione legitimae satisfaclionis babeatur. Saluberri- mum enim, et spiritnalis roedicinas utilitate plcnis- simum est, ut sive presbyteri, sive diaconi, aut cu- juslibet ordinis clerici,qui se correctos videri volunt, atque ad catholicam fldem , jampridem admiserant,

offeras placabiles hostias laudis pro peccalis, atque offensionibus populi omnipotenti Deo , cui e*t bonor et gloria in saecula saeculorum. > Hoc etiam nostram memoriam non perlransiit, quod beatus papa Gre- gorius neopbytis Anglis dispensative ad tempus conjugia canonibus inierdicta, permisit. Apostolica etiam ilia discretio nobis ad memoriam esl reducta, quae Gentilibus miper cbnversis ad fldem, nihil aliud oneris imposucrunt, nisi ut ab immolatis simula- crorum, et sanguine, el suftbcato, et fornicatione, se tantummodo cuslodirenl. In arcto itamie jpositi, quia

«ti|w au vauivnvflui uuvui , jaiupi iuciii «tuiiiia^i *»it», —...-— — — ~ - * u >.&

rarsum reverti ambiunt, prius errores snos el ipsos ^fton poteramus mal* iliius Ecclesiae taera canonum anctoreserrorumdamnatossineambiguitatefaiean^ anctoritaic corrigere *t»H..im..fi ^Iumh nerversis

studuimus saltem perversis tur. Ut sensibus pravis etiam peremptis nulla spe- D ejus usibus finem imponere, ac graluit» promolio-

- nis ordinem futuris lemporibus providere. Exegimus

igiliir extunc et deinceps gratuitae promolionis in- violabilem sponsionem, prius per monumenla litte- rarum, deinde per manum, postremo per Evangeli- cum sacramentum. Et quidero sponsio stylo di- gesta, ul apud nos habelur, hic simpliciter iraoscri-

.batur. ^ . u

Spomio archiepitcopi Mediolanensit* Wido divina gratia Medoianensis Ecclesiae arclii-

randi supersit occasio, ne ullum membrum talium possit societate violari, cum per omnia illis professio propria cceperit obviare. Girca qnos etiam illam ca- nonum constitutionem prjecipimus custodiri, ut in magno habeant beneficio, si adempta sibi omni pro- rootionis spe, in quo inveniuntur, stabilitate perpe- tua maneanl, tamen iterata tinctione non fuerint maculati. Non ob hoc levem apud Dominum noxam incorrit, qni de talibus ad sacros promovendis ordi-

95 S. PETRI DAMIANI OPP. TOMUS SEU PARS III. — OPUSCULA YARIA. 96

Deoodibilis, ignominiosa, alque perversa, omuium- A abuxomm el concubinarum foedo consorlio, nostris qHC sanctorum canonum auctoritale damnata con- suetudo in hac sancta Ecclesia, cui, Deo auctore,

deservio antiquitus inoleveril, quamque lethalis, atque pcsliferae leprae animas innocentum contami- iratione perfuderit , Simoniacae videlicet haeresis damnala, semperque damnanda vcnalilas, et perni- ciosa negotialio liujusmodi, qua? in hac sancta Ec- clesia consuetudinaliier, obtinebat, ut quisquis 81 ad clericales ordines provebendus accederet de sub- diacunalu quidam duodecim nummos, de diaconatu vero decem et ocio, postremo de presbyleratu susci- piendo viginti quatuor, quasi per praefixam condi- lionis regulam daret. Hoc ilaque modo SimonMagus, heu! proh dolor! hancsanctam Ambrosianam eccle-

studiis, in quantum nobis possibilitas fueril, sub co- ( dem qno supra testimonioarcendos esse promitUmus. Quod, tit verius credatur, nos cum nostris clericis propria manu subscribendo firmamus, sigilli quoque noslri formam imprimi jubemus. Insuper hoc adden- tes ac surb ejusdem sponsionis vinculo inviolabililcr promittcnles, ut neque de abbaliis ordinandis, ne- que de capellis, vel quibuslibet ecclesiis investien- dis, vel ordinandis, sive tradendis, neque 82 de episcopis promovendis, neque de sacrosanclo chris- mate, neque de consecratione ecclesiarutn vel nos, vel ntstri famiiiares aliquid omnino tollamus. Spi- ritus sanclus, qui sanctorum cbrismatum *uctor csl, nos nostrosqne successores ab omni vinculo praefatae

siam perversitalis suae velut officinara fecerat. Fol- B malediclionis eripiat : ita tamen ul hanc saluberri-

lein, malleos, et incudem irapczita ac monetarius iniquitatis habebat; nihilque aliud nisi animarum omniuin commoncpericulum fabricabal.Nostrisvero temporibus, "Tnjia Saivator noster pius ac misericors plebem suam, quam pio crtiore redemerat, sub hac inortiferi languoris atrophia perire condoluit, vetut ad obviandum, ac viriliter obsistendum voraci ac virulenio draconi, vestros animos, visitanle Spirilus sancti gratia, concordiier incilavit: ita ut quibusdam ex nostris sedem apostolicam adeuntibus, lautum hujus terrac periculum sanclus ad Deo dignus Nico- iaus papa cognosceret, atque ad compescendum, et funditus exslirpandum hoc facinus dominum Ostien- aem Petrum episcopum destinaret.

Qnapropter, dilectissiini fraires, in conspectu Dei C omnipotentis, et Filii ejus Ghristi Jesu, qui judica- turus cst vivos et mortuos, et Spiritus sancti, qui hanc pestem specialiter damnat ac destruit, sub te- stimonio omnium angelorum cunctorumque sancto- rum Dei, pnesente jam dictodomino Petro cpiscopo, et etiam venerando domino Anselmo Lucensi epi- scopo, et omnibus vobis, damno, detestor ac repro- bam judico hanc perversam, quae hacienus viguit in Jiacecclesia, negotiandi consueludinem, omneraque Simoniacam haeresim. Insuper obligo non solum me, 6ed et omnes clericos meos, qui nunc sunt, omnes- que successores nostros, et inviolabili nodo flrmis- simse promissionis astringo, ut nec ego, nec quis- quam successor meus, nec inquisitor, nec Rodola- rius,nec aliquis hiijusmodi de promovendis adeccle- siasticos ordines aliquid lollat. Quod si suadente diabolo, siveraliqiiis nostrum, qui nunc sumus, sive successorum noslrortim, qui post nos fiiluri sunt, bnjus saluberriniae promissionis violator exstiterrt, ' ei aliquid in conferendis ordinibus toilere pcslifera negotiatione praesumpserit: datorsimul et acceplor cum ipso haercsis hujus auctore Simone perpetno nnalhemalis vincuto constringatur, et a Dei omnipo-

l^nlic nmiiinmtiiiA annpfnrtim pnnfinrliii.BAnnratiift.

mam conslitutioiiem perseveranter implere conce- dat, qui cum Patre, et Filio vivit in saecuia saeculo- rum. Ameh.

Ego Dei gratia Wido, Mediolanensis Ecclesiac ar- chiepiscopus, hanc sponsionem ame factam firmavi, roboravi, atquesubscripsi. Odaldericusvicedominus, et presby ter subscripsi. Griberius presbyter subscri- psi. Arderatus presbyter subscripsi. Atto presbyter subscripsi. Ariprandus indigne diaconus subscripsi. Ardericus diaconus subscripsi. Ambrosius diaconus subscripsi. Acto diaconus sulfecripsi. Adam subdia- conus subscripsi. Lyprandus subdiaconus subscripsi. Landulpbus subdiaconus snbscripsi. Acto subdiaco- nus subscripsi, et alii subscripsere.

Jiujurandum arcniepiuopu Postmodum accedens idem archiepiscopus ante sanclum allare, praesente domino Lucense, juravit in manum meam, dicens: Si baec, inquit, de Simo- niaca et Nicolaitaruta hscresi delenda, et funditus deslrtienda fideliter nonobservavero, ab omnipoteuti Deo et omnibus sanctis sim excommunicatus, etana* thematizatos, el ab omni Gliristianorum codsortio inveniar alienus. Similiter et vicedomiiius, et can- cellarius ejus, et omnes alii qui aderant clerici ma- nus suas in manum meam dederunt, et b*e eadem exeommunicationis el analhemalis verba dixerunt. Deinde accessit Arnuipbus nepos arcltiepiscopi, bo- nestns videlicetetprudens clericns, cujus unam ma- num archiepiscoptis tcnuit, aiterain ipse super san- " ctnm Evangelium posuit, et juravit, dicens : Domi- nus meus Wido archiepiscopus, qui liic est, ab ho- die in antea, cl quod promisit de castitaie clerico- mm, ftdeliter observabit: ct insuper nunquam con- secrabit alicujus ordinis clericum suae dioecesis prae- tcr raonachos, quem anle promotionem non faciet jurare, quod in hoc breviculo scriptum esl. Sic me Deus adjuvet, et ista saucta Evangeiia.

Indiculus sacramemi eorum qui promotentur. Prn finsciniendis ecciesiasticis ffradibus, tive ner

•T

OPUSC V. — ACTUS MEDIOLANENSIS. gg

Posnitentia archiepiscopi. A qui solum constilutac a diabolo 84 regulae canonem

Hoc facto dominus archiepiscopus iilico in pavi- mentum cum omni humilitaleprosternilur,et injungi sibi peenitentiaro pro venalitatis hujus nefando coro- roercio deprecatur : cujus videlicet sceleris licct in illa Ecclesia non ipscprimus exstilerit auctor ; non tamen ut debuit, Aieral exstirpator. Centum itaque annorum sibi poenitentiam indicit, £3 redemptio- nemque ejus taxalam per unumquemque annum pe- ctiniae quantitate prafixil. Jusjurandum archiepiscopi el popuii non diversum.

Mox majorem ecclesiam simul ingressi, pulpitunt ascendimus. Tunc coram copioso populo civiiatis, et clero, clericum snum, tactis sacrosanctis Evangcliis, jurare feci, quod ipse archiepiscopus donec tdvive-

dederunt, ita ul noitnulii eorum vix peccalutn boc esse cognoscereut, quinque annorum poeuitentiam acceperunt. Hoe modo ut omni tempore, aestate, si- roul et hieme, duos dies, duabusaulem anni Quadra- gesiinis, Natalem videlicel, et sanclum Pascha prae- cedentibus, tres dies per hebdomadam jejunarent in pane et aqua. Eorum autem, qui plus dederunt, sep- tem annorum est poenitentia, sub eadem scilicet jc- junii quantitate distincta ; postque septennium quandiu vixerint, sexlam feriam jejunabant. Qui autein jejunare facile non potest, unum ex bis diebus per omnem hebdomadain redimere licemiam habel, ita ut uuum psaltcrium meditetur, aut medkim cum quinquaginta melanoeis, aut unura pauperem pascai,

rel, in quanlum posset (excepla sttorum bononim B et lolis pedibus nummum porrigat. Iloc insuper do-

datione, si nollet) istas duas, Nicolaitarum videlicet ac Simoniacorum haereses, omni stuuio tolisque vi- ribus sincere ac fideliter exstirpare contenderet : ita ui neque presbyiero, neque diacono, neque subdia- cono, feroinam cum gradu simul habere perroitteret: a conferendis etiam ecclesiasticis sacramenlis vena^ liiatis omne commercium funditus prohiberet. Idip-\ sum jusjurandum contra Simoniacos ctNicolaius/ permaxima parspopuli non modo civilis, sed el su-| burbani jam dederat, quorum videlicet multitudo 1 roillenariom, ul ferlur, numerum excedebal. His ita^ gestis, consideratisque sauclorum Patrum sententiis, quos superius memoraviinus, aliorumque, quos stu- dio brevilalis omisimus, visum est nobis, itt omnes

roino archiepiscopo proinitteitte quod omncs oralio- nis causa procul ipse dirigeret, sive videlicet Roroam, sive Turonum ; ipse autem arcbiepiscopus profectti- ruin se ad B. Jacobi venerabilem turoulum, qui est in Hispania, disponebat.

His itaquc tali modo reconcilialis, decretum esl, ut non mox passim omnibus reddetur officiom, scd his duntaxat, qui et litteris eruditi, et casli, et mo- rum gravitate viderentur honesti; caeteris autcm sufficeret, quod sanclae Ecclesiae per divinam gratiam essent rursus inserti, a qua eaienus fueraut diviwo sementiae falce pracisi. Uli